ઇતિ શ્રીમદમૃતચન્દ્રસૂરિવિરચિતાયાં સમયસારવ્યાખ્યામાત્મખ્યાતૌ સર્વવિશુદ્ધજ્ઞાનપ્રરૂપકઃ નવમોઽઙ્કઃ ..
અનન્ત ધર્મ હૈં; કિન્તુ ઉનમેં કિતને હી તો સાધારણ હૈં, ઇસલિયે વે અતિવ્યાપ્તિયુક્ત હૈં, ઉનસે આત્માકો પહિચાના નહીં જા સકતા; ઔર કુછ (ધર્મ) પર્યાયાશ્રિત હૈં — કિસી અવસ્થામેં હોતે હૈં ઔર કિસી અવસ્થામેં નહીં હોતે, ઇસલિયે વે અવ્યાપ્તિયુક્ત હૈં, ઉનસે ભી આત્મા નહીં પહિચાના જા સકતા. ચેતનતા યદ્યપિ આત્માકા (અતિવ્યાપ્તિ ઔર અવ્યાપ્તિ રહિત) લક્ષણ હૈ, તથાપિ વહ શક્તિમાત્ર હૈ, અદૃષ્ટ હૈ; ઉસકી વ્યક્તિ દર્શન ઔર જ્ઞાન હૈ. ઉસ દર્શન ઔર જ્ઞાનમેં ભી જ્ઞાન સાકાર હૈ, પ્રગટ અનુભવગોચર હૈ; ઇસલિયે ઉસકે દ્વારા હી આત્મા પહિચાના જા સકતા હૈ. ઇસલિયે યહાઁ ઇસ જ્ઞાનકો હી પ્રધાન કરકે આત્માકા તત્ત્વ કહા હૈ.
યહાઁ ઐસા નહીં સમઝના ચાહિએ કિ ‘આત્માકો જ્ઞાનમાત્ર તત્ત્વવાલા કહા હૈ, ઇસલિયે ઇતના હી પરમાર્થ હૈ ઔર અન્ય ધર્મ મિથ્યા હૈ, વે આત્મામેં નહીં હૈં, ઐસા સર્વથા એકાન્ત ગ્રહણ કરનેસે તો મિથ્યાદૃષ્ટિત્વ આ જાતા હૈ, વિજ્ઞાનાદ્વૈતવાદી બૌદ્ધોંકા ઔર વેદાન્તિયોંકા મત આ જાતા હૈ; ઇસલિયે ઐસા એકાન્ત બાધાસહિત હૈ. ઐસે એકાન્ત અભિપ્રાયસે કોઈ મુનિવ્રત ભી પાલે ઔર આત્માકા — જ્ઞાનમાત્રકા — ધ્યાન ભી કરે, તો ભી મિથ્યાત્વ નહીં કટ સકતા; મન્દ કષાયોંકે કારણ ભલે હી સ્વર્ગ પ્રાપ્ત હો જાયે, કિન્તુ મોક્ષકા સાધન તો નહીં હોતા. ઇસલિયે સ્યાદ્વાદસે યથાર્થ સમઝના ચાહિએ.૨૪૬.
મૂરત અમૂરત જે આનદ્રવ્ય લોકમાંહિ વે ભી જ્ઞાનરૂપ નાહીં ન્યારે ન અભાવકો;
યહૈ જાનિ જ્ઞાની જીવ આપકૂં ભજૈ સદીવ જ્ઞાનરૂપ સુખતૂપ આન ન લગાવકો,
કર્મ-કર્મફલરૂપ ચેતનાકૂં દૂરિ ટારિ જ્ઞાનચેતના અભ્યાસ કરે શુદ્ધ ભાવકો.