(યહાઁ તક ભગવત્-કુન્દકુન્દાચાર્યકી ૪૧૫ ગાથાઓંકા વિવેચન ટીકાકાર શ્રી અમૃતચન્દ્રાચાર્યદેવને કિયા હૈ, ઔર ઉસ વિવેચનમેં કલશરૂપ તથા સૂચનિકારૂપસે ૨૪૬ કાવ્ય કહે હૈં. અબ ટીકાકાર આચાર્યદેવ વિચારતે હૈં કિ — ઇસ શાસ્ત્રમેં જ્ઞાનકો પ્રધાન કરકે આત્માકો જ્ઞાનમાત્ર કહતે આયે હૈં, ઇસલિયે કોઈ યહ તર્ક કરે કિ — ‘જૈનમત તો સ્યાદ્વાદ હૈ; તબ ક્યા આત્માકો જ્ઞાનમાત્ર કહનેસે એકાન્ત નહીં હો જાતા ? અર્થાત્ સ્યાદ્વાદકે સાથ વિરોધ નહીં આતા ? ઔર એક હી જ્ઞાનમેં ઉપાયતત્ત્વ તથા ઉપેયતત્ત્વ — દોનોં કૈસે ઘટિત હોતે હૈં ?’ ઐસે તર્કકા નિરાકરણ કરનેકે લિયે ટીકાકાર આચાર્યદેવ યહાઁ સમયસારકી ‘આત્મખ્યાતિ’ ટીકાકે અન્તમેં પરિશિષ્ટ રૂપસે કુછ કહતે હૈં. ઉસમેં પ્રથમ શ્લોક ઇસપ્રકાર હૈ : —
શ્લોકાર્થ : — [અત્ર ] યહાઁ [સ્યાદ્વાદ-શુદ્ધિ-અર્થં ] સ્યાદ્વાદકી શુદ્ધિકે લિયે [વસ્તુ- તત્ત્વ-વ્યવસ્થિતિઃ ] વસ્તુતત્ત્વકી વ્યવસ્થા [ચ ] ઔર [ઉપાય-ઉપેય-ભાવઃ ] (એક હી જ્ઞાનમેં ઉપાય – ઉપેયત્વ કૈસે ઘટિત હોતા હૈ યહ બતલાનેકે લિયે) ઉપાય-ઉપેયભાવકા [મનાક્ ભૂયઃ અપિ ] જરા ફિ રસે ભી [ચિન્ત્યતે ] વિચાર કરતે હૈં.
ભાવાર્થ : — વસ્તુકા સ્વરૂપ સામાન્યવિશેષાત્મક અનેક-ધર્મસ્વરૂપ હોનેસે વહ સ્યાદ્વાદસે હી સિદ્ધ કિયા જા સકતા હૈ. ઇસપ્રકાર સ્યાદ્વાદકી શુદ્ધતા ( – પ્રમાણિકતા, સત્યતા, નિર્દોષતા, નિર્મલતા, અદ્વિતીયતા) સિદ્ધ કરનેકે લિયે ઇસ પરિશિષ્ટમેં વસ્તુસ્વરૂપકા વિચાર કિયા જાતા હૈ. (ઇસમેં યહ ભી બતાયા જાયેગા કિ ઇસ શાસ્ત્રમેં આત્માકો જ્ઞાનમાત્ર કહા હૈ ફિ ર ભી સ્યાદ્વાદકે સાથ વિરોધ નહીં આતા.) ઔર દૂસરે, એક હી જ્ઞાનમેં સાધકત્વ તથા સાધ્યત્વ કૈસે બન સકતા હૈ યહ સમઝાનેકે લિયે જ્ઞાનકે ઉપાય-ઉપેયભાવકા અર્થાત્ સાધકસાધ્યભાવકા ભી ઇસ પરિશિષ્ટમેં વિચાર કિયા જાયેગા.૨૪૭.
(અબ, પ્રથમ આચાર્યદેવ વસ્તુસ્વરૂપકે વિચાર દ્વારા સ્યાદ્વાદકો સિદ્ધ કરતે હૈં : — )
૫૯૨