જ્જ્ઞેયાકારવિશીર્ણશક્તિ રભિતસ્ત્રુટયન્પશુર્નશ્યતિ .
ન્નેકં જ્ઞાનમબાધિતાનુભવનં પશ્યત્યનેકાન્તવિત્ ..૨૫૦..
રચિત હોને પર ભી વિશ્વરૂપ ન હોનેવાલે ઐસે (અર્થાત્ સમસ્ત જ્ઞેય વસ્તુઓંકે આકારરૂપ હોને પર ભી સમસ્ત જ્ઞેય વસ્તુસે ભિન્ન ઐસે) [તસ્ય સ્વતત્ત્વં સ્પૃશેત્ ] અપને સ્વતત્ત્વકા સ્પર્શ — અનુભવ કરતા હૈ.
ભાવાર્થ : — એકાન્તવાદી યહ માનતા હૈ કિ — વિશ્વ (સમસ્ત વસ્તુઐં) જ્ઞાનરૂપ અર્થાત્ નિજરૂપ હૈ. ઇસપ્રકાર નિજકો ઔર વિશ્વકો અભિન્ન માનકર, અપનેકો વિશ્વમય માનકર, એકાન્તવાદી, પશુકી ભાઁતિ હેય-ઉપાદેયકે વિવેકકે બિના સર્વત્ર સ્વચ્છન્દતયા પ્રવૃત્તિ કરતા હૈ. સ્યાદ્વાદી તો યહ માનતા હૈ કિ — જો વસ્તુ અપને સ્વરૂપસે તત્સ્વરૂપ હૈ, વહી વસ્તુ પરકે સ્વરૂપસે અતત્સ્વરૂપ હૈ; ઇસલિયે જ્ઞાન અપને સ્વરૂપસે તત્સ્વરૂપ હૈ, પરન્તુ પર જ્ઞેયોંકે સ્વરૂપસે અતત્સ્વરૂપ હૈ અર્થાત્ પર જ્ઞેયોંકે આકારરૂપ હોને પર ભી ઉનસે ભિન્ન હૈ.
ઇસપ્રકાર પરરૂપસે અતત્પનેકા ભંગ કહા હૈ.૨૪૯.
(અબ, તીસરે ભંગકા કલશરૂપ કાવ્ય કહતે હૈં : — )
શ્લોકાર્થ : — [પશુઃ ] પશુ અર્થાત્ સર્વથા એકાંતવાદી અજ્ઞાની, [બાહ્ય-અર્થ-ગ્રહણ- સ્વભાવ-ભરતઃ ] બાહ્ય પદાર્થોંકો ગ્રહણ કરનેકે (જ્ઞાનકે) સ્વભાવકી અતિશયતાકે કારણ, [વિષ્વગ્-વિચિત્ર-ઉલ્લસત્-જ્ઞેયાકાર-વિશીર્ણ-શક્તિઃ ] ચારોં ઓર (સર્વત્ર) પ્રગટ હોનેવાલે અનેક પ્રકારકે જ્ઞેયાકારોંસે જિસકી શક્તિ વિશીર્ણ ( – છિન્ન-ભિન્ન) હો ગઈ ઐસા હોકર (અર્થાત્ અનેક જ્ઞેયોંકે આકાર જ્ઞાનમેં જ્ઞાત હોને પર જ્ઞાનકી શક્તિકો છિન્ન-ભિન્ન — ખંડ-ખંડરૂપ — હો ગઈ માનકર) [અભિતઃ ત્રુટયન્ ] સમ્પૂર્ણતયા ખણ્ડ-ખણ્ડરૂપ હોતા હુઆ (અર્થાત્ ખંડ-ખંડરૂપ — અનેકરૂપ — હોતા હુઆ) [નશ્યતિ ] નષ્ટ હો જાતા હૈ; [અનેકાન્તવિત્ ] ઔર અનેકાન્તકા જાનકાર તો, [સદા અપિ ઉદિતયા એક – દ્રવ્યતયા ] સદૈવ ઉદિત ( – પ્રકાશમાન) એક દ્રવ્યત્વકે કારણ [ભેદભ્રમં ધ્વંસયન્ ] ભેદકે ભ્રમકો નષ્ટ કરતા હુઆ (અર્થાત્ જ્ઞેયોંકે ભેદસે જ્ઞાનમેં સર્વથા ભેદ પડ જાતા હૈ ઐસે ભ્રમકો નાશ કરતા હુઆ), [એકમ્ અબાધિત-અનુભવનં જ્ઞાનમ્ ] જો એક હૈ ( – સર્વથા અનેક નહીં હૈ) ઔર જિસકા અનુભવન નિર્બાધ હૈ ઐસે જ્ઞાનકો [પશ્યતિ ] દેખતા હૈ — અનુભવ કરતા હૈ .