સીદત્યેવ બહિઃ પતન્તમભિતઃ પશ્યન્પુમાંસં પશુઃ .
સ્તિષ્ઠત્યાત્મનિખાતબોધ્યનિયતવ્યાપારશક્તિ ર્ભવન્ ..૨૫૪..
જાનન્ ] સમસ્ત વસ્તુઓંમેં પરદ્રવ્યસ્વરૂપસે નાસ્તિત્વકો જાનતા હુઆ, [નિર્મલ-શુદ્ધ-બોધ-મહિમા ]
જિસકી શુદ્ધજ્ઞાનમહિમા નિર્મલ હૈ ઐસા વર્તતા હુઆ, [સ્વદ્રવ્યમ્ એવ આશ્રયેત્ ] સ્વદ્રવ્યકા હી
આશ્રય કરતા હૈ.
ભાવાર્થ : — એકાન્તવાદી આત્માકો સર્વદ્રવ્યમય માનકર, આત્મામેં જો પરદ્રવ્યકી અપેક્ષાસે નાસ્તિત્વ હૈ ઉસકા લોપ કરતા હૈ; ઔર સ્યાદ્વાદી તો સમસ્ત પદાર્થોમેં પરદ્રવ્યકી અપેક્ષાસે નાસ્તિત્વ માનકર નિજ દ્રવ્યમેં રમતા હૈ.
ઇસપ્રકાર પરદ્રવ્યકી અપેક્ષાસે નાસ્તિત્વકા ( – અસત્પનેકા) ભંગ કહા હૈ.૨૫૩.
(અબ, સાતવેં ભંગકા કલશરૂપ કાવ્ય કહતે હૈં : — )
શ્લોકાર્થ : — [પશુઃ ] પશુ અર્થાત્ સર્વથા એકાન્તવાદી અજ્ઞાની, [ભિન્ન-ક્ષેત્ર-નિષણ્ણ- બોધ્ય-નિયત-વ્યાપાર-નિષ્ઠઃ ] ભિન્ન ક્ષેત્રમેં રહે હુએ જ્ઞેયપદાર્થોંમેં જો જ્ઞેય-જ્ઞાયક સમ્બન્ધરૂપ નિશ્ચિત વ્યાપાર હૈ ઉસમેં પ્રવર્તતા હુઆ, [પુમાંસમ્ અભિતઃ બહિઃ પતન્તમ્ પશ્યન્ ] આત્માકો સમ્પૂર્ણતયા બાહર (પરક્ષેત્રમેં) પડતા દેખકર ( – સ્વક્ષેત્રસે આત્માકા અસ્તિત્વ ન માનકર) [સદા સીદતિ એવ ] સદા નાશકો પ્રાપ્ત હોતા હૈ; [સ્યાદ્વાદવેદી પુનઃ ] ઔર સ્યાદ્વાદકે જાનનેવાલે તો [સ્વક્ષેત્ર-અસ્તિતયા નિરુદ્ધ-રભસઃ ] સ્વક્ષેત્રસે અસ્તિત્વકે કારણ જિસકા વેગ રુકા હુઆ હૈ ઐસા હોતા હુઆ (અર્થાત્ સ્વક્ષેત્રમેં વર્તતા હુઆ), [આત્મ-નિખાત-બોધ્ય-નિયત-વ્યાપાર-શક્તિઃ ભવન્ ] આત્મામેં હી આકારરૂપ હુએ જ્ઞેયોંમેં નિશ્ચિત વ્યાપારકી શક્તિવાલા હોકર, [તિષ્ઠતિ ] ટિકતા હૈ — જીતા હૈ (નાશકો પ્રાપ્ત નહીં હોતા).
ભાવાર્થ : — એકાન્તવાદી ભિન્ન ક્ષેત્રમેં રહે હુએ જ્ઞેય પદાર્થોંકો જાનનેકે કાર્યમેં પ્રવૃત્ત હોને પર આત્માકો બાહર પડતા હી માનકર, (સ્વક્ષેત્રસે અસ્તિત્વ ન માનકર), અપનેકો નષ્ટ કરતા હૈ; ઔર સ્યાદ્વાદી તો, ‘પરક્ષેત્રમેં રહે હુએ જ્ઞેયોંકો જાનતા હુઆ અપને ક્ષેત્રમેં રહા હુઆ આત્મા સ્વક્ષેત્રસે અસ્તિત્વ ધારણ કરતા હૈ’ ઐસા માનતા હુઆ ટિકતા હૈ — નાશકો પ્રાપ્ત નહીં હોતા.
ઇસપ્રકાર સ્વક્ષેત્રસે અસ્તિત્વકા ભંગ કહા હૈ.૨૫૪.
(અબ, આઠવેં ભંગકા કલશરૂપ કાવ્ય કહતે હૈં : — )
૬૦૨