ર્જ્ઞેયાલમ્બનલાલસેન મનસા ભ્રામ્યન્ પશુર્નશ્યતિ .
સ્તિષ્ઠત્યાત્મનિખાતનિત્યસહજજ્ઞાનૈકપુંજીભવન્ ..૨૫૭..
જાનતા હુઆ, [ન કિઞ્ચન અપિ કલયન્ ] ઔર ઇસપ્રકાર જ્ઞાનકો કુછ ભી (વસ્તુ) ન જાનતા
હુઆ (અર્થાત્ જ્ઞાનવસ્તુકા અસ્તિત્વ હી નહીં માનતા હુઆ), [અત્યન્તતુચ્છઃ ] અત્યન્ત તુચ્છ હોતા
હુઆ [સીદતિ એવ ] નાશકો પ્રાપ્ત હોતા હૈ; [સ્યાદ્વાદવેદી પુનઃ ] ઔર સ્યાદ્વાદકા જ્ઞાતા તો [અસ્ય
નિજ-કાલતઃ અસ્તિત્વં કલયન્ ] આત્માકા નિજ કાલસે અસ્તિત્વ જાનતા હુઆ, [બાહ્યવસ્તુષુ મુહુઃ
ભૂત્વા વિનશ્યત્સુ અપિ ] બાહ્ય વસ્તુએં બારમ્બાર હોકર નાશકો પ્રાપ્ત હોતી હૈં, ફિ ર ભી [પૂર્ણઃ તિષ્ઠતિ ]
સ્વયં પૂર્ણ રહતા હૈ
ભાવાર્થ : — પહલે જિન જ્ઞેય પદાર્થોંકો જાને થે વે ઉત્તર કાલમેં નષ્ટ હો ગયે; ઉન્હેં દેખકર એકાન્તવાદી અપને જ્ઞાનકા ભી નાશ માનકર અજ્ઞાની હોતા હુઆ આત્માકા નાશ કરતા હૈ. ઔર સ્યાદ્વાદી તો, જ્ઞેય પદાર્થોકે નષ્ટ હોને પર ભી, અપના અસ્તિત્વ અપને કાલસે હી માનતા હુઆ નષ્ટ નહીં હોતા.
ઇસપ્રકાર સ્વકાલકી અપેક્ષાસે અસ્તિત્વકા ભંગ કહા હૈ.૨૫૬.
(અબ, દશવેં ભંગકા કલશરૂપ કાવ્ય કહતે હૈં : — )
શ્લોકાર્થ : — [પશુઃ ] પશુ અર્થાત્ અજ્ઞાની એકાન્તવાદી, [અર્થ-આલમ્બન-કાલે એવ જ્ઞાનસ્ય સત્ત્વં કલયન્ ] જ્ઞેયપદાર્થોંકે આલમ્બન કાલમેં હી જ્ઞાનકા અસ્તિત્વ જાનતા હુઆ, [બહિઃ જ્ઞેય-આલમ્બન-લાલસેન-મનસા ભ્રામ્યન્ ] બાહ્ય જ્ઞેયોંકે આલમ્બનકી લાલસાવાલે ચિત્તસે (બાહર) ભ્રમણ કરતા હુઆ [નશ્યતિ ] નાશકો પ્રાપ્ત હોતા હૈ; [સ્યાદ્વાદવેદી પુનઃ ] ઔર સ્યાદ્વાદકા જ્ઞાતા તો [પરકાલતઃ અસ્ય નાસ્તિત્વં કલયન્ ] પર કાલસે આત્માકા નાસ્તિત્વ જાનતા હુઆ, [આત્મ- નિખાત-નિત્ય-સહજ-જ્ઞાન-એક-પુઞ્જીભવન્ ] આત્મામેં દૃઢતયા રહા હુઆ નિત્ય સહજ જ્ઞાનકે પુંજરૂપ વર્તતા હુઆ [તિષ્ઠતિ ] ટિકતા હૈ — નષ્ટ નહીં હોતા.
ભાવાર્થ : — એકાન્તવાદી જ્ઞેયોંકે આલમ્બનકાલમેં હી જ્ઞાનકા સત્પના જાનતા હૈ, ઇસલિયે જ્ઞેયોંકે આલમ્બનમેં મનકો લગાકર બાહર ભ્રમણ કરતા હુઆ નષ્ટ હો જાતા હૈ. સ્યાદ્વાદી તો પર જ્ઞેયોંકે કાલસે અપને નાસ્તિત્વકો જાનતા હૈ, અપને હી કાલસે અપને અસ્તિત્વકો જાનતા હૈ; ઇસલિયે જ્ઞેયોંસે ભિન્ન ઐસા જ્ઞાનકે પુંજરૂપ વર્તતા હુઆ નાશકો પ્રાપ્ત નહીં હોતા.
ઇસપ્રકાર પરકાલકી અપેક્ષાસે નાસ્તિત્વકા ભંગ કહા હૈ.૨૫૭.
૬૦૪