ન દ્રવ્યેણ ખણ્ડયામિ, ન ક્ષેત્રેણ ખણ્ડયામિ, ન કાલેન ખણ્ડયામિ, ન ભાવેન ખણ્ડયામિ; સુવિશુદ્ધ એકો જ્ઞાનમાત્રો ભાવોઽસ્મિ .
જ્ઞેયો જ્ઞેયજ્ઞાનમાત્રઃ સ નૈવ .
જ્ઞાનજ્ઞેયજ્ઞાતૃમદ્વસ્તુમાત્રઃ ..૨૭૧..
શક્તિયોંકા સમુદાયમય યહ આત્મા [નય-ઈક્ષણ-ખણ્ડયમાનઃ ] નયોંકી દૃષ્ટિસે ખણ્ડ-ખણ્ડરૂપ કિયે જાને પર [સદ્યઃ ] તત્કાલ [પ્રણશ્યતિ ] નાશકો પ્રાપ્ત હોતા હૈ; [તસ્માત્ ] ઇસલિયે મૈં ઐસા અનુભવ કરતા હૂઁ કિ — [અનિરાકૃત-ખણ્ડમ્ અખણ્ડમ્ ] જિસમેંસે ખણ્ડોંકો ૧નિરાકૃત નહીં કિયા ગયા હૈ તથાપિ જો અખણ્ડ હૈ, [એકમ્ ] એક હૈ, [એકાન્ત-શાન્તમ્ ] એકાન્ત શાંત હૈ (અર્થાત્ જિસમેં કર્મોદયકા લેશમાત્ર ભી નહીં હૈ ઐસા અત્યન્ત શાંત ભાવમય હૈ) ઔર [અચલમ્ ] અચલ હૈ (અર્થાત્ કર્મોદયસે ચલાયમાન ચ્યુત નહીં હોતા) ઐસા [ચિદ્ મહઃ અહમ્ અસ્મિ ] ચૈતન્યમાત્ર તેજ મૈં હૂઁ.
ભાવાર્થ : — આત્મામેં અનેક શક્તિયાઁ હૈં ઔર એક એક શક્તિકા ગ્રાહક એક એક નય હૈ; ઇસલિયે યદિ નયોંકી એકાન્ત દૃષ્ટિસે દેખા જાયે તો આત્માકા ખણ્ડ-ખણ્ડ હોકર ઉસકા નાશ હો જાયે. ઐસા હોનેસે સ્યાદ્વાદી, નયોંકા વિરોધ દૂર કરકે ચૈતન્યમાત્ર વસ્તુકો અનેકશક્તિસમૂહરૂપ, સામાન્યવિશેષરૂપ, સર્વશક્તિમય એકજ્ઞાનમાત્ર અનુભવ કરતા હૈ. ઐસા હી વસ્તુકા સ્વરૂપ હૈ, ઇસમેં વિરોધ નહીં હૈ.૨૭૦.
(જ્ઞાની શુદ્ધનયકા આલમ્બન લેકર ઐસા અનુભવ કરતા હૈ કિ – ) મૈં અપનેકો અર્થાત્ મેરે શુદ્ધાત્મસ્વરૂપકો ન તો દ્રવ્યસે ખણ્ડિત કરતા હૂઁ, ન ક્ષેત્રસે ખણ્ડિત કરતા હૂઁ, ન કાલસે ખણ્ડિત કરતા હૂઁ ઔર ન ભાવસે ખણ્ડિત કરતા હૂઁ; સુવિશુદ્ધ એક જ્ઞાનમાત્ર ભાવ હૂઁ.
ભાવાર્થ : — યદિ શુદ્ધનયસે દેખા જાયે તો શુદ્ધ ચૈતન્યમાત્ર ભાવમેં દ્રવ્ય – ક્ષેત્ર – કાલ – ભાવસે કુછ ભી ભેદ દિખાઈ નહીં દેતા. ઇસલિયે જ્ઞાની અભેદજ્ઞાનસ્વરૂપ અનુભવમેં ભેદ નહીં કરતા.
જ્ઞાનમાત્ર ભાવ સ્વયં હી જ્ઞાન હૈ, સ્વયં હી અપના જ્ઞેય હૈ ઔર સ્વયં હી અપના જ્ઞાતા હૈ — ઇસ અર્થકા કાવ્ય કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [યઃ અયં જ્ઞાનમાત્રઃ ભાવઃ અહમ્ અસ્મિ સઃ જ્ઞેય-જ્ઞાનમાત્રઃ એવ ન જ્ઞેયઃ ]
૧નિરાકૃત = બહિષ્કૃત; દૂર; રદ-બાતલ; નાકબૂલ.