મિતઃ ક્ષણવિભંગુરં ધ્રુવમિતઃ સદૈવોદયાત્ .
રહો સહજમાત્મનસ્તદિદમદ્ભુતં વૈભવમ્ ..૨૭૩..
અવસ્થામેં શુદ્ધાશુદ્ધ અનુભવમેં આતા હૈ; તથાપિ યથાર્થ જ્ઞાની સ્યાદ્વાદકે બલકે કારણ ભ્રમિત નહીં
હોતા, જૈસા હૈ વૈસા હી માનતા હૈ, જ્ઞાનમાત્રસે ચ્યુત નહીં હોતા.૨૭૨.
આત્માકા અનેકાન્તસ્વરૂપ (-અનેક ધર્મસ્વરૂપ) વૈભવ અદ્ભુત (આશ્ચર્યકારક) હૈ — ઇસ અર્થકા કાવ્ય કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [અહો આત્મનઃ તદ્ ઇદમ્ સહજમ્ અદ્ભુતં વૈભવમ્ ] અહો ! આત્માકા તો યહ સહજ અદ્ભુત વૈભવ હૈ કિ — [ઇતઃ અનેકતાં ગતમ્ ] એક ઓરસે દેખને પર વહ અનેકતાકો પ્રાપ્ત હૈ ઔર [ઇતઃ સદા અપિ એકતામ્ દધત્ ] એક ઓરસે દેખને પર સદા એકતાકો ધારણ કરતા હૈ, [ઇતઃ ક્ષણવિભંગુરમ્ ] એક ઓરસે દેખને પર ક્ષણભંગુર હૈ ઔર [ઇતઃ સદા એવ ઉદયાત્ ધ્રુવમ્ ] એક ઓરસે દેખને પર સદા ઉસકા ઉદય હોનેસે ધ્રુવ હૈ, [ઇતઃ પરમ-વિસ્તૃતમ્ ] એક ઓરસે દેખને પર પરમ વિસ્તૃત હૈ ઔર [ઇતઃ નિજૈઃ પ્રદેશૈઃ ધૃતમ્ ] એક ઓરસે દેખને પર અપને પ્રદેશોંસે હી ધારણ કર રખા હુઆ હૈ
ભાવાર્થ : — પર્યાયદૃષ્ટિસે દેખને પર આત્મા અનેકરૂપ દિખાઈ દેતા હૈ ઔર દ્રવ્ય- દૃષ્ટિસે દેખને પર એકરૂપ; ક્રમભાવી પર્યાયદૃષ્ટિસે દેખને પર ક્ષણભંગુર દિખાઈ દેતા હૈ ઔર સહભાવી ગુણદૃષ્ટિસે દેખને પર ધ્રુવ; જ્ઞાનકી અપેક્ષાવાલી સર્વગત દૃષ્ટિસે દેખને પર પરમ વિસ્તારકો પ્રાપ્ત દિખાઈ દેતા હૈ ઔર પ્રદેશોંકી અપેક્ષાવાલી દૃષ્ટિસે દેખને પર અપને પ્રદેશોંમેં હી વ્યાપ્ત દિખાઈ દેતા હૈ. ઐસા દ્રવ્યપર્યાયાત્મક અનન્તધર્મવાલા વસ્તુકા સ્વભાવ હૈ. વહ (સ્વભાવ) અજ્ઞાનિયોંકે જ્ઞાનમેં આશ્ચર્ય ઉત્પન્ન કરતા હૈ કિ યહ તો અસમ્ભવસી બાત હૈ ! યદ્યપિ જ્ઞાનિયોંકો વસ્તુસ્વભાવમેં આશ્ચર્ય નહીં હોતા ફિ ર ભી ઉન્હેં કભી નહીં હુઆ ઐસા અદ્ભુત પરમાનન્દ હોતા હૈ, ઔર ઇસલિએ આશ્ચર્ય ભી હોતા હૈ.૨૭૩.
પુનઃ ઇસી અર્થકા કાવ્ય કહતે હૈં : —