(ઉપજાતિ) સ્વશક્તિ સંસૂચિતવસ્તુતત્ત્વૈ- ર્વ્યાખ્યા કૃતેયં સમયસ્ય શબ્દૈઃ . સ્વરૂપગુપ્તસ્ય ન કિંચિદસ્તિ કર્તવ્યમેવામૃતચન્દ્રસૂરેઃ ..૨૭૮..
અબ વિજ્ઞાનઘનકે સમૂહમેં મગ્ન હુઆ (અર્થાત્ જ્ઞાનરૂપમેં પરિણમિત હુઆ) [અધુના કિલ કિઞ્ચિત્
ન કિઞ્ચિત્ ] ઇસલિએ અબ વહ સબ વાસ્તવમેં કુછ ભી નહીં હૈ.
ભાવાર્થ : — પરસંયોગસે જ્ઞાન હી અજ્ઞાનરૂપ પરિણમિત હુઆ થા, અજ્ઞાન કહીં પૃથક્ વસ્તુ નહીં થી; ઇસલિએ અબ વહ જહાઁ જ્ઞાનરૂપ પરિણમિત હુઆ કિ વહાઁ વહ (અજ્ઞાન) કુછ ભી નહીં રહા. અજ્ઞાનકે નિમિત્તસે રાગ, દ્વેષ, ક્રિયાકા કર્તૃત્વ, ક્રિયાકે ફલકા ( – સુખદુઃખકા) ભોક્તૃત્વ આદિ ભાવ હોતે થે વે ભી વિલીન હો ગયે હૈં; એકમાત્ર જ્ઞાન હી રહ ગયા હૈ. ઇસલિયે અબ આત્મા સ્વ-પરકે ત્રિકાલવર્તી ભાવોંકો જ્ઞાતાદ્રષ્ટા હોકર જાનતે-દેખતે હી રહો.૨૭૭.
‘પૂર્વોક્ત પ્રકારસે જ્ઞાનદશામેં પરકી ક્રિયા અપની ભાસિત ન હોનેસે, ઇસ સમયસારકી વ્યાખ્યા કરને કી ક્રિયા ભી મેરી નહીં હૈ, શબ્દોંકી હૈ’ — ઇસ અર્થકા, સમયસારકી વ્યાખ્યા કરનેકી અભિમાનરૂપ કષાયકે ત્યાગકા સૂચક શ્લોક અબ કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [સ્વ-શક્તિ-સંસૂચિત-વસ્તુ-તત્ત્વૈઃ શબ્દૈઃ ] જિનને અપની શક્તિસે વસ્તુકે તત્ત્વ (-યથાર્થ સ્વરૂપ) કો ભલીભાઁતિ કહા હૈ ઐસે શબ્દોંને [ઇયં સમયસ્ય વ્યાખ્યા ] ઇસ સમયકી વ્યાખ્યા (આત્મવસ્તુકા વ્યાખ્યાન અથવા સમયપ્રાભૃતશાસ્ત્રકી ટીકા) [કૃતા ] કી હૈ; [સ્વરૂપ- ગુપ્તસ્ય અમૃતચન્દ્રસૂરેઃ ] સ્વરૂપગુપ્ત ( – અમૂર્તિક જ્ઞાનમાત્ર સ્વરૂપમેં ગુપ્ત) અમૃતચન્દ્રસૂરિકા (ઇસમેં) [કિઞ્ચિત્ એવ કર્તવ્યમ્ ન અસ્તિ ] કુછ ભી કર્તવ્ય નહીં હૈ.
ભાવાર્થ : — શબ્દ તો પુદ્ગલ હૈં. વે પુરુષકે નિમિત્તસે વર્ણ-પદ-વાક્યરૂપસે પરિણમિત હોતે હૈં; ઇસલિયે ઉનમેં વસ્તુસ્વરૂપકો કહનેકી શક્તિ સ્વયમેવ હૈ, ક્યોંકિ શબ્દકા ઔર અર્થકા વાચ્યવાચક સમ્બન્ધ હૈ. ઇસપ્રકાર દ્રવ્યશ્રુતકી રચના શબ્દોંને કી હૈ યહી બાત યથાર્થ હૈ. આત્મા તો અમૂર્તિક હૈ, જ્ઞાનસ્વરૂપ હૈ; ઇસલિયે વહ મૂર્તિક પુદ્ગલકી રચના કૈસે કર સકતા હૈ ? ઇસલિયે આચાર્યદેવને કહા હૈ કિ ‘ઇસ સમયપ્રાભૃતકી ટીકા શબ્દોંને કી હૈ, મૈં તો સ્વરૂપમેં લીન હૂઁ, ઉસમેં ( – ટીકા કરનેમેં) મેરા કોઈ કર્તવ્ય નહીં હૈ.’ યહ કથન આચાર્યદેવકી નિરભિમાનતાકો ભી સૂચિત કરતા હૈ. અબ યદિ નિમિત્ત-નૈમિત્તિક વ્યવહારસે ઐસા હી કહા જાતા હૈ કિ અમુક પુરુષને યહ