saṁkleśasthānaviśuddhisthānasaṁyamalabdhisthānajīvasthānaguṇasthānānyapi vyavahārato‘rhaddevānāṁ prajñāpane‘pi
niścayato nityamevāmūrtasvabhāvasyopayogaguṇenādhikasya jīvasya sarvāṇyapi na santi, tādātmya-
lakṣaṇasambandhābhāvāt
hai aise jīvakā koī bhī varṇa nahīṁ hai . isīprakār gandha, ras, sparśa, rūp, śarīr, saṁsthān, saṁhanan, rāg, dveṣ, moh, pratyay, karma, nokarma, varga, vargaṇā, spardhak, adhyātmasthān, anubhāgasthān, yogasthān, bandhasthān, udayasthān, mārgaṇāsthān, sthitibandhasthān, saṁkleśasthān, viśuddhisthān, saṁyamalabdhisthān, jīvasthān aur guṇasthān — yah sab hī (bhāv) vyavahārase arahantabhagavān jīvake kahate haiṁ, tathāpi niścayase, sadā hī jisakā amūrta svabhāv hai aur jo upayog guṇake dvārā anyase adhik hai aise jīvake ve sab nahīṁ haiṁ, kyoṁki in varṇādi bhāvoṁke aur jīvake tādātmyalakṣaṇ sambandhakā abhāv hai .
bhāvārtha : — ye varṇase lekar guṇasthān paryanta bhāv siddhāntameṁ jīvake kahe haiṁ ve vyavahāranayase kahe haiṁ; niścayanayase ve jīvake nahīṁ haiṁ, kyoṁki jīv to paramārthase upayogasvarūp hai .
yahān̐ aisā jānanā ki — pahale vyavahāranayako asatyārtha kahā thā so vahān̐ aisā na samajhanā ki yah sarvathā asatyārtha hai, kintu kathaṁcit asatyārtha jānanā; kyoṁki jab ek dravyako bhinna, paryāyoṁse abhedarūp, usake asādhāraṇ guṇamātrako pradhān karake kahā jātā hai tab paraspar dravyoṁkā nimitta-naimittikabhāv tathā nimittase honevālī paryāyeṁ — ve sab gauṇ ho jāte haiṁ, ve ek abhedadravyakī dr̥ṣṭimeṁ pratibhāsit nahīṁ hote . isaliye ve sab us dravyameṁ nahīṁ hai isaprakār kathaṁcit niṣedh kiyā jātā hai . yadi un bhāvoṁko us dravyameṁ kahā jāye to vah vyavahāranayase kahā jā sakatā hai . aisā nayavibhāg hai .
yahān̐ śuddhanayakī dr̥ṣṭise kathan hai, isaliye aisā siddha kiyā hai ki jo yah samasta bhāv siddhāntameṁ jīvake kahe gaye haiṁ so vyavahārase kahe gaye haiṁ . yadi nimitta-naimittikabhāvakī dr̥ṣṭise dekhā jāye to vah vyavahār kathaṁcit satyārtha bhī kahā jā sakatā hai . yadi sarvathā asatyārtha hī kahā jāye to sarva vyavahārakā lop ho jāyegā aur sarva vyavahārakā lop honese paramārthakā bhī lop ho jāyegā . isaliye jinendradevakā upadeś syādvādarūp samajhanā hī samyagjñān hai, aur sarvathā ekānta vah mithyātva hai ..58* se 60..
114