paśyanti rukmaṁ na kathaṁcanāsim ..38..
nirmāṇamekasya hi pudgalasya .
yataḥ sa vijñānaghanastato‘nyaḥ ..39..
bhāvārtha : — varṇādi pudgal-racit haiṁ, isaliye ve pudgal hī haiṁ, jīv nahīṁ .38. ab dūsarā kalaś kahate haiṁ : —
ślokārtha : — aho jñānī janoṁ ! [idaṁ varṇādisāmagrayam ] ye varṇādikase lekar guṇasthānaparyaṁt bhāv haiṁ un samastako [ekasya pudgalasya hi nirmāṇam ] ek pudgalakī racanā [vidantu ] jāno; [tataḥ ] isaliye [idaṁ ] yah bhāv [pudgalaḥ ev astu ] pudgal hī hoṁ, [na ātmā ] ātmā na hoṁ; [yataḥ ] kyoṁki [saḥ vijñānaghanaḥ ] ātmā to vijñānaghan hai, jñānakā puṁj hai, [tataḥ ] isaliye [anyaḥ ] vah in varṇādik bhāvoṁse anya hī hai .39.
ab, yah kahate haiṁ ki jñānaghan ātmāke atirikta jo kuch hai use jīv kahanā so sab vyavahār mātra hai : —
vyavahārase kahī jīvasaṁjñā dehako śāstran mahīṁ ..67..
gāthārtha : — [ye ] jo [paryāptāparyāptāḥ ] paryāpta, aparyāpta, [sūkṣmāḥ bādarāḥ ca ] sūkṣma