Samaysar-Hindi (iso15919 transliteration). Kalash: 40.

< Previous Page   Next Page >


Page 122 of 642
PDF/HTML Page 155 of 675

 

samayasār
[ bhagavānaśrīkundakunda-

yatkil bādarasūkṣmaikendriyadvitricatuḥpañcendriyaparyāptāparyāptā iti śarīrasya saṁjñāḥ sūtre jīvasaṁjñātvenoktāḥ aprayojanārthaḥ paraprasiddhayā ghr̥taghaṭavadvayavahāraḥ . yathā hi kasyacidājanma- prasiddhaikaghr̥takumbhasya taditarakumbhānabhijñasya prabodhanāy yo‘yaṁ ghr̥takumbhaḥ sa mr̥ṇmayo, na ghr̥tamay iti tatprasiddhayā kumbhe ghr̥takumbhavyavahāraḥ, tathāsyājñānino lokasyāsaṁsāraprasiddhāśuddhajīvasya śuddhajīvānabhijñasya prabodhanāy yo‘yaṁ varṇādimān jīvaḥ sa jñānamayo, na varṇādimay iti tatprasiddhayā jīve varṇādimadvayavahāraḥ .

(anuṣṭubh)
ghr̥takumbhābhidhāne‘pi kumbho ghr̥tamayo na cet .
jīvo varṇādimajjīvajalpane‘pi na tanmayaḥ ..40..
aur bādar ādi [ye ca ev ] jitanī [dehasya ] dehakī [jīvasaṁjñāḥ ] jīvasaṁjñā kahī haiṁ ve sab
[sūtre ] sūtrameṁ [vyavahārataḥ ] vyavahārase [uktāḥ ] kahī haiṁ
.

ṭīkā :bādar, sūkṣma, ekendriy, dvīndriy, trīndriy, caturindriy, paṁcendriy, paryāpta, aparyāptain śarīrakī saṁjñāoṁko (nāmoṁko) sūtrameṁ jīvasaṁjñārūpase kahā hai, vah parakī prasiddhike kāraṇ, ‘ghīke ghaṛe’ kī bhān̐ti vyavahār haiki jo vyavahār aprayojanārtha hai (arthāt usameṁ prayojanabhūt vastu nahīṁ hai) . isī bātako spaṣṭa kahate haiṁ :

jaise kisī puruṣako janmase lekar mātra ‘ghīkā ghaṛā’ hī prasiddha (jñāt) ho, usake atirikta vah dūsare ghaṛeko na jānatā ho, use samajhāneke liye ‘‘jo yah ‘ghīkā ghaṛā’ hai so miṭṭīmay hai, ghīmay nahīṁ’’ isaprakār (samajhānevāleke dvārā) ghaṛemeṁ ‘ghīkā ghaṛe’kā vyavahār kiyā jātā hai, kyoṁki us puruṣako ‘ghīkā ghaṛā’ hī prasiddha (jñāt) hai; isīprakār is ajñānī lokako anādi saṁsārase lekar ‘aśuddha jīv’ hī prasiddha (jñāt) hai, vah śuddha jīvako nahīṁ jānatā, use samajhāneke liye (śuddha jīvakā jñān karāneke liye) ‘‘jo yah ‘varṇādimān jīv’ hai so jñānamay hai , varṇādimay nahīṁ ’’ isaprakār (sūtrameṁ) jīvameṁ varṇādi-mānapanekā vyavahār kiyā gayā hai, kyoṁki us ajñānī lokako ‘varṇādimān jīv’ hī prasiddha (jñāt) haiṁ ..67..

ab isī arthakā kalaśarūp kāvya kahate haiṁ :

ślokārtha :[cet ] yadi [ghr̥takumbhābhidhāne api ] ‘ghīkā ghaṛā’ aisā kahane par bhī [kumbhaḥ ghr̥tamayaḥ na ] ghaṛā hai vah ghīmay nahīṁ hai (miṭṭīmay hī hai), [varṇādimat-jīv-jalpane api ] to isīprakār ‘varṇādimān jīv’ aisā kahane par bhī [jīvaḥ na tanmayaḥ ] jīv hai vah varṇādimay nahīṁ hai (-jñānaghan hī hai) .

122