Samaysar-Hindi (iso15919 transliteration). Kalash: 42.

< Previous Page   Next Page >


Page 125 of 642
PDF/HTML Page 158 of 675

 

kahānajainaśāstramālā ]
jīv-ajīv adhikār
125
(śārdūlavikrīḍit)
varṇādyaiḥ sahitastathā virahito dvedhāstyajīvo yato
nāmūrtatvamupāsya paśyati jagajjīvasya tattvaṁ tataḥ
.
ityālocya vivecakaiḥ samucitaṁ nāvyāpyativyāpi vā
vyaktaṁ vyaṁjitajīvatattvamacalaṁ caitanyamālambyatām
..42..

acal1 hai, [svasaṁvedyam ] svasaṁvedya2 hai [tu ] aur [sphu ṭam ] pragaṭ3 haiaisā jo [idaṁ caitanyam ] yah caitanya [uccaiḥ ] atyanta [cakacakāyate ] cakacakitprakāśit ho rahā hai, [svayaṁ jīvaḥ ] vah svayaṁ hī jīv hai .

bhāvārtha :varṇādik aur rāgādik bhāv jīv nahīṁ haiṁ, kintu jaisā ū par kahā vaisā caitanyabhāv hī jīv hai .41.

ab, kāvya dvārā yah samajhāte haiṁ ki cetanatva hī jīvakā yogya lakṣaṇ hai :

ślokārtha :[yataḥ ajīvaḥ asti dvedhā ] ajīv do prakārake haiṁ[varṇādyaiḥ sahitaḥ ] varṇādisahit [tathā virahitaḥ ] aur varṇādirahit; [tataḥ ] isaliye [amūrtatvam upāsya ] amūrtatvakā āśray lekar bhī (arthāt amūrtatvako jīvakā lakṣaṇ mānakar bhī) [jīvasya tattvaṁ ] jīvake yathārtha svarūpako [jagat na paśyati ] jagat nahīṁ dekh sakatā;[iti ālocya ] isaprakār parīkṣā karake [vivecakaiḥ ] bhedajñānī puruṣoṁne [na avyāpi ativyāpi vā ] avyāpti aur ativyāpti dūṣaṇoṁse rahit [caitanyam ] cetanatvako jīvakā lakṣaṇ kahā hai [samucitaṁ ] vah yogya hai . [vyaktaṁ ] vah caitanyalakṣaṇ pragaṭ hai, [vyaṁjit-jīv-tattvam ] usane jīvake yathārtha svarūpako pragaṭ kiyā hai aur [acalaṁ ] vah acal haicalācalatā rahit, sadā vidyamān hai . [ālambyatām ] jagat usīkā avalamban karo ! (usase yathārtha jīvakā grahaṇ hotā hai .)

bhāvārtha :niścayase varṇādibhāvvarṇādibhāvoṁmeṁ rāgādibhāv antarhit haiṁjīvameṁ kabhī vyāpti nahīṁ hote, isaliye ve niścayase jīvake lakṣaṇ haiṁ hī nahīṁ; unheṁ vyavahārase jīvakā lakṣaṇ mānane par bhī avyāpti nāmak doṣ ātā hai, kyoṁki siddha jīvoṁmeṁ ve bhāv vyavahārase bhī vyāpta nahīṁ hote . isaliye varṇādibhāvoṁkā āśray lenese jīvakā yathārthasvarūp jānā hī nahīṁ jātā .

yadyapi amūrtatva sarva jīvoṁmeṁ vyāpta hai tathāpi use jīvakā lakṣaṇ mānane par ativyāptināmak doṣ ātā hai,kāraṇ ki pān̐c ajīv dravyoṁmeṁse ek pudgaladravyake atirikta dharma,

1. arthāt jo kabhī caitanyapanese anyarūpcalācal nahīṁ hotā . 2. arthāt jo svayaṁ apane āpase hī jānā jātā hai . 3. arthāt chupā huā nahīṁ .