bhAvArtha : — yahA.N j~nAnako samasta paradravyo.nse bhinna aur apanI paryAyo.nse abhinna batAyA hai, isalie ativyApti aur avyApti nAmak lakShaN-doSh dUr ho gaye. AtmAkA lakShaN upayog hai, aur upayogame.n j~nAn pradhAn hai; vah (j~nAn) anya achetan dravyo.nme.n nahI.n hai, isaliye vah ativyAptivAlA nahI.n hai, aur apanI sarva avasthAo.nme.n hai; isalie avyAptivAlA nahI.n hai. isaprakAr j~nAnalakShaN kahanese ativyApti aur avyApti doSh nahI.n Ate.
yahA.N j~nAnako hI pradhAn karake AtmAkA adhikAr hai, kyo.nki j~nAnalakShaNase hI AtmA sarva paradravyo.nse bhinna anubhavagochar hotA hai. yadyapi AtmAme.n ananta dharma hai.n, tathApi uname.nse kitane hI to Chadmasthake anubhavagochar hI nahI.n hai.n. un dharmo.nke kahanese Chadmastha j~nAnI AtmAko kaise pahichAn sakatA hai ? aur kitane hI dharma anubhavagochar hai.n, parantu uname.nse kitane hI to — astitva, vastutva, prameyatva Adi to — anya dravyo.nke sAth sAmAnya arthAt samAn hI hai.n, isaliye unake kahanese pR^ithak AtmA nahI.n jAnA jA sakatA, aur kitane hI (dharma) paradravyake nimittase huye hai.n unhe.n kahanese paramArthabhUt AtmAkA shuddha svarUp kaise jAnA jA sakatA hai ? isalie j~nAnake kahanese hI Chadmastha j~nAnI AtmAko pahichAn sakatA hai.
yahA.N j~nAnako AtmAkA lakShaN kahA hai itanA hI nahI.n, kintu j~nAnako hI AtmA kahA hai; kyo.nki abhedavivakShAme.n guNaguNIkA abhed honese, j~nAn hai so hI AtmA hai. abhedavivakShAme.n chAhe j~nAn kaho yA AtmA — koI virodh nahI.n hai; isaliye yahA.N j~nAn kahanese AtmA hI samajhanA chAhie.
TIkAme.n antame.n yah kahA gayA hai ki — jo, apaneme.n anAdi aj~nAnase honevAlI shubhAshubh upayogarUp parasamayakI pravR^ittiko dUr karake, samyagdarshan-j~nAn-chAritrame.n pravR^ittirUp svasamayako prApta karake, aise svasamayarUp pariNamanasvarUp mokShamArgame.n apaneko pariNamit karake, sampUrNavij~nAnaghanasvabhAvako prApta huA hai, aur jisame.n koI tyAg-grahaN nahI.n hai, aise sAkShAt samayasArasvarUp, paramArthabhUt, nishchal rahA huA, shuddha, pUrNa j~nAnako (pUrNa Atmadravyako) dekhanA chAhie. yahA.N ‘dekhanA’ tIn prakArase samajhanA chAhie. (1) shuddhanayakA j~nAn karake pUrNa j~nAnakA shraddhAn karanA so pratham prakArakA dekhanA hai. vah avirat Adi avasthAme.n bhI hotA hai. (2) j~nAn-shraddhAn honeke bAd bAhya sarva parigrahakA tyAg karake usakA ( – pUrNa j~nAnakA) abhyAs karanA, upayogako j~nAname.n hI sthir karanA, jaisA shuddhanayase
574