ഏവം രാഗദ്വേഷമോഹപ്രത്യയകര്മനോകര്മവര്ഗവര്ഗണാസ്പര്ധകാധ്യാത്മസ്ഥാനാനുഭാഗസ്ഥാനയോഗസ്ഥാനബംധ- സ്ഥാനോദയസ്ഥാനമാര്ഗണാസ്ഥാനസ്ഥിതിബംധസ്ഥാനസംക്ലേശസ്ഥാനവിശുദ്ധിസ്ഥാനസംയമലബ്ധിസ്ഥാനാന്യപി പുദ്ഗല- കര്മപൂര്വകത്വേ സതി, നിത്യമചേതനത്വാത്, പുദ്ഗല ഏവ, ന തു ജീവ ഇതി സ്വയമായാതമ് . തതോ രാഗാദയോ ഭാവാ ന ജീവ ഇതി സിദ്ധമ് .
ഇസീപ്രകാര രാഗ, ദ്വേഷ, മോഹ, പ്രത്യയ, കര്മ, നോകര്മ, വര്ഗ, വര്ഗണാ, സ്പര്ധക, അധ്യാത്മസ്ഥാന, അനുഭാഗസ്ഥാന, യോഗസ്ഥാന, ബന്ധസ്ഥാന, ഉദയസ്ഥാന, മാര്ഗണാസ്ഥാന, സ്ഥിതിബന്ധസ്ഥാന, സംക്ലേശസ്ഥാന, വിശുദ്ധിസ്ഥാന ഔര സംയമലബ്ധിസ്ഥാന ഭീ പുദ്ഗലകര്മപൂര്വക ഹോതേ ഹോനേസേ, സദാ ഹീ അചേതന ഹോനേസേ, പുദ്ഗല ഹീ ഹൈം — ജീവ നഹീം ഐസാ സ്വതഃ സിദ്ധ ഹോ ഗയാ .
ഇസസേ യഹ സിദ്ധ ഹുആ കി രാഗാദിഭാവ ജീവ നഹീം ഹൈം .
ഭാവാര്ഥ : — ശുദ്ധദ്രവ്യാര്ഥിക നയകീ ദൃഷ്ടിമേം ചൈതന്യ അഭേദ ഹൈ ഔര ഉസകേ പരിണാമ ഭീ സ്വാഭാവിക ശുദ്ധ ജ്ഞാന-ദര്ശന ഹൈം . പരനിമിത്തസേ ഹോനേവാലേ ചൈതന്യകേ വികാര, യദ്യപി ചൈതന്യ ജൈസേ ദിഖാഈ ദേതേ ഹൈം തഥാപി, ചൈതന്യകീ സര്വ അവസ്ഥാഓംമേം വ്യാപക ന ഹോനേസേ ചൈതന്യശൂന്യ ഹൈം — ജഡ ഹൈം . ഔര ആഗമമേം ഭീ ഉന്ഹേം അചേതന കഹാ ഹൈ . ഭേദജ്ഞാനീ ഭീ ഉന്ഹേം ചൈതന്യസേ ഭിന്നരൂപ അനുഭവ കരതേ ഹൈം, ഇസലിയേ ഭീ വേ അചേതന ഹൈം, ചേതന നഹീം .
പ്രശ്ന : — യദി വേ ചേതന നഹീം ഹൈം തോ ക്യാ ഹൈം ? വേ പുദ്ഗല ഹൈം യാ കുഛ ഔര ?
ഉത്തര : — വേ പുദ്ഗലകര്മപൂര്വക ഹോതേ ഹൈം, ഇസലിയേ വേ നിശ്ചയസേ പുദ്ഗല ഹീ ഹൈം, ക്യോംകി കാരണ ജൈസാ ഹീ കാര്യ ഹോതാ ഹൈ .
ഇസപ്രകാര യഹ സിദ്ധ കിയാ കി പുദ്ഗലകര്മകേ ഉദയകേ നിമിത്തസേ ഹോനേവാലേ ചൈതന്യകേ വികാര ഭീ ജീവ നഹീം, പുദ്ഗല ഹൈം ..൬൮..
അബ യഹാ പ്രശ്ന ഹോതാ ഹൈ കി വര്ണാദിക ഔര രാഗാദിക ജീവ നഹീം ഹൈം തോ ജീവ കൌന ഹൈ ? ഉസകേ ഉത്തരരൂപ ശ്ലോക കഹതേ ഹൈം : —
ശ്ലോകാര്ഥ : — [അനാദി ] ജോ അനാദി൧ ഹൈ, [അനന്തമ് ] അനന്ത൨ ഹൈ, [അചലം ]
൧൨൪
൧. അര്ഥാത് കിസീ കാല ഉത്പന്ന നഹീം ഹുആ . ൨. അര്ഥാത് കിസീ കാല ജിസകാ വിനാശ നഹീം .