ജീവാജീവൌ സ്ഫു ടവിഘടനം നൈവ യാവത്പ്രയാതഃ .
ജ്ഞാതൃദ്രവ്യം സ്വയമതിരസാത്താവദുച്ചൈശ്ചകാശേ ..൪൫..
ഹൈ, [ന അന്യഃ ] അന്യ കോഈ നഹീം; (അഭേദ ജ്ഞാനമേം പുദ്ഗല ഹീ അനേക പ്രകാരകാ ദിഖാഈ ദേതാ ഹൈ, ജീവ
തോ അനേക പ്രകാരകാ നഹീം ഹൈ;) [ച ] ഔര [അയം ജീവഃ ] യഹ ജീവ തോ [രാഗാദി-പുദ്ഗല-വികാര-
വിരുദ്ധ-ശുദ്ധ-ചൈതന്യധാതുമയ-മൂര്തിഃ ] രാഗാദിക പുദ്ഗല-വികാരോംസേ വിലക്ഷണ, ശുദ്ധ ചൈതന്യധാതുമയ
മൂര്തി ഹൈ .
ഭാവാര്ഥ : — രാഗാദിക ചിദ്വികാരോംകോ (-ചൈതന്യവികാരോംകോ) ദേഖകര ഐസാ ഭ്രമ നഹീം കരനാ കി യേ ഭീ ചൈതന്യ ഹീ ഹൈം, ക്യോംകി ചൈതന്യകീ സര്വഅവസ്ഥാഓംമേം വ്യാപ്ത ഹോം തോ ചൈതന്യകേ കഹലായേം . രാഗാദി വികാര സര്വ അവസ്ഥാഓംമേം വ്യാപ്ത നഹീം ഹോതേ — മോക്ഷഅവസ്ഥാമേം ഉനകാ അഭാവ ഹൈ . ഔര ഉനകാ അനുഭവ ഭീ ആകുലതാമയ ദുഃഖരൂപ ഹൈ . ഇസലിയേ വേ ചേതന നഹീം, ജഡ ഹൈം . ചൈതന്യകാ അനുഭവ നിരാകുല ഹൈ, വഹീ ജീവകാ സ്വഭാവ ഹൈ ഐസാ ജാനനാ .൪൪.
അബ, ഭേദജ്ഞാനകീ പ്രവൃത്തികേ ദ്വാരാ യഹ ജ്ഞാതാദ്രവ്യ സ്വയം പ്രഗട ഹോതാ ഹൈ ഇസപ്രകാര കലശമേം മഹിമാ പ്രഗട കരകേ അധികാര പൂര്ണ കരതേ ഹൈം : —
ശ്ലോകാര്ഥ : — [ഇത്ഥം ] ഇസപ്രകാര [ജ്ഞാന-ക്രകച-കലനാ-പാടനം ] ജ്ഞാനരൂപീ കരവതകാ ജോ ബാരമ്ബാര അഭ്യാസ ഹൈ ഉസേ [നാടയിത്വാ ] നചാകര [യാവത് ] ജഹാ [ജീവാജീവൌ ] ജീവ ഔര അജീവ ദോനാേം [സ്ഫു ട-വിഘടനം ന ഏവ പ്രയാതഃ ] പ്രഗടരൂപസേ അലഗ നഹീം ഹുഏ, [താവത് ] വഹാ തോ [ജ്ഞാതൃദ്രവ്യ ] ജ്ഞാതാദ്രവ്യ, [പ്രസഭ-വികസത്-വ്യക്ത -ചിന്മാത്രശക്ത്യാ ] അത്യന്ത വികാസരൂപ ഹോതീ ഹുഈ അപനീ പ്രഗട ചിന്മാത്രശക്തിസേ [വിശ്വം വ്യാപ്യ ] വിശ്വകോ വ്യാപ്ത കരകേ, [സ്വയമ് ] അപനേ ആപ ഹീ [അതിരസാത് ] അതി വേഗസേ [ഉച്ചൈഃ ] ഉഗ്രതയാ അര്ഥാത് ആത്യന്തികരൂപസേ [ചകാശേ ] പ്രകാശിത ഹോ ഉഠാ .
ഭാവാര്ഥ : — ഇസ കലശകാ ആശയ ദോ പ്രകാരസേ ഹൈ : —
ഉപരോക്ത ജ്ഞാനകാ അഭ്യാസ കരതേ കരതേ ജഹാ ജീവ ഔര അജീവ ദോനോം സ്പഷ്ട ഭിന്ന സമഝമേം ആയേ കി തത്കാല ഹീ ആത്മാകാ നിര്വികല്പ അനുഭവ ഹുആ — സമ്യഗ്ദര്ശന ഹുആ . (സമ്യഗ്ദൃഷ്ടി ആത്മാ ശ്രുതജ്ഞാനസേ വിശ്വകേ സമസ്ത ഭാവോംകോ സംക്ഷേപസേ അഥവാ വിസ്താരസേ ജാനതാ ഹൈ ഔര നിശ്ചയസേ വിശ്വകോ പ്രത്യക്ഷ ജാനനേകാ ഉസകാ സ്വഭാവ ഹൈ; ഇസലിയേ യഹ കഹാ കി വഹ വിശ്വകോ ജാനതാ ഹൈ .) ഏക ആശയ തോ ഇസപ്രകാര ഹൈ .