ഇഹ കില സ്വഭാവമാത്രം വസ്തു, സ്വസ്യ ഭവനം തു സ്വഭാവഃ . തേന ജ്ഞാനസ്യ ഭവനം ഖല്വാത്മാ, ദൂര ഹോ ഗയാ ഹൈ ഐസാ വഹ ബന്ധ, കര്താകര്മകീ പ്രവൃത്തികാ നിമിത്ത ജോ അജ്ഞാന ഉസകാ നിമിത്ത ഹൈ .
ഭാവാര്ഥ : — യഹ ആത്മാ, ജൈസേ അപനേ ജ്ഞാനസ്വഭാവരൂപ പരിണമിത ഹോതാ ഹൈ ഉസീപ്രകാര ജബ തക ക്രോധാദിരൂപ ഭീ പരിണമിത ഹോതാ ഹൈ, ജ്ഞാനമേം ഔര ക്രോധാദിമേം ഭേദ നഹീം ജാനതാ, തബ തക ഉസകേ കര്താകര്മകീ പ്രവൃത്തി ഹൈ; ക്രോധാദിരൂപ പരിണമിത ഹോതാ ഹുആ വഹ സ്വയം കര്താ ഹൈ ഔര ക്രോധാദി ഉസകാ കര്മ ഹൈ . ഔര അനാദി അജ്ഞാനസേ തോ കര്താകര്മകീ പ്രവൃത്തി ഹൈ, കര്താകര്മകീ പ്രവൃത്തിസേ ബന്ധ ഹൈ ഔര ഉസ ബന്ധകേ നിമിത്തസേ അജ്ഞാന ഹൈ; ഇസപ്രകാര അനാദി സന്താന (പ്രവാഹ) ഹൈ, ഇസലിയേ ഉസമേം ഇതരേതരാശ്രയദോഷ ഭീ നഹീം ആതാ .
ഇസപ്രകാര ജബ തക ആത്മാ ക്രോധാദി കര്മകാ കര്താ ഹോകര പരിണമിത ഹോതാ ഹൈ തബ തക കര്താകര്മകീ പ്രവൃത്തി ഹൈ ഔര തബ തക കര്മകാ ബന്ധ ഹോതാ ഹൈ ..൬൯-൭൦..
അബ പ്രശ്ന കരതാ ഹൈ കി ഇസ കര്താകര്മകീ പ്രവൃത്തികാ അഭാവ കബ ഹോതാ ഹൈ ? ഇസകാ ഉത്തര കഹതേ ഹൈം : —
ജാനേ വിശേഷാന്തര, തദാ ബന്ധന നഹീം ഉസകോ കഹാ ..൭൧..
ഗാഥാര്ഥ : — [യദാ ] ജബ [അനേന ജീവേന ] യഹ ജീവ [ആത്മനഃ ] ആത്മാകാ [തഥാ ഏവ ച ] ഔര [ആസ്രവാണാം ] ആസ്രവോംകേ [വിശേഷാന്തരം ] അന്തര ഔര ഭേദകോ [ജ്ഞാതം ഭവതി ] ജാനതാ ഹൈ [തദാ തു ] തബ [തസ്യ ] ഉസേ [ബന്ധഃ ന ] ബന്ധ നഹീം ഹോതാ .
ടീകാ : — ഇസ ജഗതമേം വസ്തു ഹൈ വഹ സ്വഭാവമാത്ര ഹീ ഹൈ, ഔര ‘സ്വ’കാ ഭവന വഹ സ്വ-ഭാവ ഹൈ (അര്ഥാത് അപനാ ജോ ഹോനാ – പരിണമനാ സോ സ്വഭാവ ഹൈ); ഇസലിയേ നിശ്ചയസേ ജ്ഞാനകാ ഹോനാ – പരിണമനാ
൧൩൨