നിദമുദിതമഖണ്ഡം ജ്ഞാനമുച്ചണ്ഡമുച്ചൈഃ .
രിഹ ഭവതി കഥം വാ പൌദ്ഗലഃ കര്മബന്ധഃ ..൪൭..
ഹൈ; ഇസലിയേ വഹ പ്രധാന നഹീം മാനാ ഗയാ . അഥവാ തോ ഐസാ കാരണ ഹൈ കി : — ജ്ഞാന ബന്ധകാ കാരണ നഹീം ഹൈ . ജബ തക ജ്ഞാനമേം മിഥ്യാത്വകാ ഉദയ ഥാ തബ തക വഹ അജ്ഞാന കഹലാതാ ഥാ ഔര മിഥ്യാത്വകേ ജാനേകേ ബാദ അജ്ഞാന നഹീം, കിന്തു ജ്ഞാന ഹീ ഹൈ . ഉസമേം ജോ കുഛ ചാരിത്രമോഹ സമ്ബന്ധീ വികാര ഹൈ ഉസകാ സ്വാമീ ജ്ഞാനീ നഹീം, ഇസലിയേ ജ്ഞാനീകേ ബന്ധ നഹീം ഹൈ; ക്യോംകി വികാര ജോ കി ബന്ധരൂപ ഹൈ ഔര ബന്ധകാ കാരണ ഹൈ, വഹ തോ ബന്ധകീ പംക്തിമേം ഹൈ, ജ്ഞാനകീ പംക്തിമേം നഹീം . ഇസ അര്ഥകേ സമര്ഥനരൂപ കഥന ആഗേ ഗാഥാഓംമേം ആയേഗാ ..൭൨.. യഹാ കലശരൂപ കാവ്യ കഹതേ ഹൈം : —
ശ്ലോകാര്ഥ : — [പരപരിണതിമ് ഉജ്ഝത് ] പരപരിണതികോ ഛോഡതാ ഹുആ, [ഭേദവാദാന് ഖണ്ഡയത് ] ഭേദകേ ക ഥനോംകോ തോഡതാ ഹുആ, [ഇദമ് അഖണ്ഡമ് ഉച്ചണ്ഡമ് ജ്ഞാനമ് ] യഹ അഖണ്ഡ ഔര അത്യംത പ്രചണ്ഡ ജ്ഞാന [ഉച്ചൈഃ ഉദിതമ് ] പ്രത്യക്ഷ ഉദയകോ പ്രാപ്ത ഹുആ ഹൈ . [നനു ] അഹോ ! [ഇഹ ] ഐസേ ജ്ഞാനമേം [കര്തൃകര്മപ്രവൃത്തിഃ ] (പരദ്രഡ്ഡവ്യകേ) ക ര്താക ര്മകീ പ്രവൃത്തികാ [കഥമ് അവകാശഃ ] അവകാശ കൈസേ ഹോ സകതാ ഹൈ ? [വാ ] തഥാ [പൌദ്ഗലഃ കര്മബന്ധഃ ] പൌദ്ഗലിക ക ര്മബംധ ഭീ [കഥം ഭവതി ] കൈസേ ഹോ സകതാ ഹൈ ? (നഹീം ഹോ സകതാ .)
(ജ്ഞേയോംകേ നിമിത്തസേ തഥാ ക്ഷയോപശമകേ വിശേഷസേ ജ്ഞാനമേം ജോ അനേക ഖണ്ഡരൂപ ആകാര പ്രതിഭാസിത ഹോതേ ഥേ ഉനസേ രഹിത ജ്ഞാനമാത്ര ആകാര അബ അനുഭവമേം ആയാ, ഇസലിയേ ജ്ഞാനകോ ‘അഖണ്ഡ’ വിശേഷണ ദിയാ ഹൈ . മതിജ്ഞാനാദി ജോ അനേക ഭേദ കഹേ ജാതേ ഥേ ഉന്ഹേം ദൂര കരതാ ഹുആ ഉദയകോ പ്രാപ്ത ഹുആ ഹൈ, ഇസലിയേ ‘ഭേദകേ കഥനോംകോ തോഡതാ ഹുആ’ ഐസാ കഹാ ഹൈ . പരകേ നിമിത്തസേ രാഗാദിരൂപ പരിണമിത ഹോതാ ഥാ ഉസ പരിണതികോ ഛോഡതാ ഹുആ ഉദയകോ പ്രാപ്ത ഹുആ ഹൈ, ഇസലിയേ ‘പരപരിണതികോ ഛോഡതാ ഹുആ’ ഐസാ കഹാ ഹൈ . പരകേ നിമിത്തസേ രാഗാദിരൂപ പരിണമിത നഹീം ഹോതാ, ബലവാന ഹൈ ഇസലിയേ ‘അത്യന്ത പ്രചണ്ഡ’ കഹാ ഹൈ .)
ഭാവാര്ഥ : — കര്മബന്ധ തോ അജ്ഞാനസേ ഹുഈ കര്താകര്മകീ പ്രവൃത്തിസേ ഥാ . അബ ജബ ഭേദഭാവകോ ഔര പരപരിണതികോ ദൂര കരകേ ഏകാകാര ജ്ഞാന പ്രഗട ഹുആ തബ ഭേദരൂപ കാരകകീ പ്രവൃത്തി മിട ഗഈ; തബ ഫി ര അബ ബന്ധ കിസലിയേ ഹോഗാ ? അര്ഥാത് നഹീം ഹോഗാ .൪൭.
൧൩൬