സമയസാര
[ ഭഗവാനശ്രീകുന്ദകുന്ദ-
ജീവപുദ്ഗലപരിണാമയോരന്യോന്യനിമിത്തമാത്രത്വമസ്തി തഥാപി ന തയോഃ കര്തൃകര്മഭാവ ഇത്യാഹ —
ജീവപരിണാമഹേദും കമ്മത്തം പോഗ്ഗലാ പരിണമംതി . പോഗ്ഗലകമ്മണിമിത്തം തഹേവ ജീവോ വി പരിണമദി ..൮൦.. ണ വി കുവ്വദി കമ്മഗുണേ ജീവോ കമ്മം തഹേവ ജീവഗുണേ . അണ്ണോണ്ണണിമിത്തേണ ദു പരിണാമം ജാണ ദോണ്ഹം പി ..൮൧.. ഏദേണ കാരണേണ ദു കത്താ ആദാ സഏണ ഭാവേണ . പോഗ്ഗലകമ്മകദാണം ണ ദു കത്താ സവ്വഭാവാണം ..൮൨..
ജീവപരിണാമഹേതും കര്മത്വം പുദ്ഗലാഃ പരിണമന്തി .
പുദ്ഗലകര്മനിമിത്തം തഥൈവ ജീവോപി പരിണമതി ..൮൦..
നാപി കരോതി കര്മഗുണാന് ജീവഃ കര്മ തഥൈവ ജീവഗുണാന് .
അന്യോന്യനിമിത്തേന തു പരിണാമം ജാനീഹി ദ്വയോരപി ..൮൧..
ഏതേന കാരണേന തു കര്താ ആത്മാ സ്വകേന ഭാവേന .
പുദ്ഗലകര്മകൃതാനാം ന തു കര്താ സര്വഭാവാനാമ് ..൮൨..
ഭാവാര്ഥ : — ഭേദജ്ഞാന ഹോനേകേ ബാദ, ജീവ ഔര പുദ്ഗലകോ കര്താകര്മഭാവ ഹൈ ഐസീ ബുദ്ധി നഹീം രഹതീ; ക്യോംകി ജബ തക ഭേദജ്ഞാന നഹീം ഹോതാ തബ തക അജ്ഞാനസേ കര്താകര്മഭാവകീ ബുദ്ധി ഹോതീ ഹൈ .
യദ്യപി ജീവകേ പരിണാമകോ ഔര പുദ്ഗലകേ പരിണാമകോ അന്യോന്യ (പരസ്പര) നിമിത്തമാത്രതാ ഹൈ തഥാപി ഉന (ദോനോം)കോ കര്താകര്മപനാ നഹീം ഹൈ ഐസാ അബ കഹതേ ഹൈം : —
ജീവഭാവഹേതു പായ പുദ്ഗല കര്മരൂപ ജു പരിണമേ .
പുദ്ഗലകരമകേ നിമിത്തസേ യഹ ജീവ ഭീ ത്യോം പരിണമേ ..൮൦..
ജീവ കര്മഗുണ കരതാ നഹീം, നഹിം ജീവഗുണ കര്മ ഹി കരേ .
അന്യോന്യകേ ഹി നിമിത്തസേ പരിണാമ ദോനോംകേ ബനേ ..൮൧..
ഇസ ഹേതുസേ ആത്മാ ഹുആ കര്താ സ്വയം നിജ ഭാവ ഹീ .
പുദ്ഗലകരമകൃത സര്വ ഭാവോംകാ കഭീ കര്താ നഹീം ..൮൨..
ഗാഥാര്ഥ : — [പുദ്ഗലാഃ ] പുദ്ഗല [ജീവപരിണാമഹേതും ] ജീവകേ പരിണാമകേ നിമിത്തസേ
൧൫൦