അഥൈവമയമനാദിവസ്ത്വന്തരഭൂതമോഹയുക്തത്വാദാത്മന്യുത്പ്ലവമാനേഷു മിഥ്യാദര്ശനാജ്ഞാനാവിരതിഭാവേഷു പരിണാമവികാരേഷു ത്രിഷ്വേതേഷു നിമിത്തഭൂതേഷു പരമാര്ഥതഃ ശുദ്ധനിരംജനാനാദിനിധനവസ്തുസര്വസ്വഭൂതചിന്മാത്ര- ഭാവത്വേനൈകവിധോപ്യശുദ്ധസാംജനാനേകഭാവത്വമാപദ്യമാനസ്ത്രിവിധോ ഭൂത്വാ സ്വയമജ്ഞാനീഭൂതഃ കര്തൃത്വ- മുപഢൌകമാനോ വികാരേണ പരിണമ്യ യം യം ഭാവമാത്മനഃ കരോതി തസ്യ തസ്യ കിലോപയോഗഃ കര്താ സ്യാത് .
അഥാത്മനസ്ത്രിവിധപരിണാമവികാരകര്തൃത്വേ സതി പുദ്ഗലദ്രവ്യം സ്വത ഏവ കര്മത്വേന പരിണമ- തീത്യാഹ — ജം കുണദി ഭാവമാദാ കത്താ സോ ഹോദി തസ്സ ഭാവസ്സ . കമ്മത്തം പരിണമദേ തമ്ഹി സയം പോഗ്ഗലം ദവ്വം ..൯൧.. ഭാവ ഹൈ തഥാപി — [ത്രിവിധഃ ] തീന പ്രകാരകാ ഹോതാ ഹുആ [സഃ ഉപയോഗഃ ] വഹ ഉപയോഗ [യം ] ജിസ [ഭാവമ് ] (വികാരീ) ഭാവകോ [കരോതി ] സ്വയം കരതാ ഹൈ [തസ്യ ] ഉസ ഭാവകാ [സഃ ] വഹ [കര്താ ] കര്താ [ഭവതി ] ഹോതാ ഹൈ .
ടീകാ : — ഇസപ്രകാര അനാദിസേ അന്യവസ്തുഭൂത മോഹകേ സാഥ സംയുക്തതാകേ കാരണ അപനേമേം ഉത്പന്ന ഹോനേവാലേ ജോ യഹ തീന മിഥ്യാദര്ശന, അജ്ഞാന ഔര അവിരതിഭാവരൂപ പരിണാമവികാര ഹൈം ഉനകേ നിമിത്തസേ ( – കാരണസേ) — യദ്യപി പരമാര്ഥസേ തോ ഉപയോഗ ശുദ്ധ, നിരംജന, അനാദിനിധന വസ്തുകേ സര്വസ്വഭൂത ചൈതന്യമാത്രഭാവപനേസേ ഏക പ്രകാരകാ ഹൈ തഥാപി — അശുദ്ധ, സാംജന, അനേകഭാവതാകോ പ്രാപ്ത ഹോതാ ഹുആ തീന പ്രകാരകാ ഹോകര, സ്വയം അജ്ഞാനീ ഹോതാ ഹുആ കര്തൃത്വകോ പ്രാപ്ത, വികാരരൂപ പരിണമിത ഹോകര ജിസ-ജിസ ഭാവകോ അപനാ കരതാ ഹൈ ഉസ-ഉസ ഭാവകാ വഹ ഉപയോഗ കര്താ ഹോതാ ഹൈ .
ഭാവാര്ഥ : — പഹലേ കഹാ ഥാ കി ജോ പരിണമിത ഹോതാ ഹൈ സോ കര്താ ഹൈ . യഹാ അജ്ഞാനരൂപ ഹോകര ഉപയോഗ പരിണമിത ഹുആ, ഇസലിയേ ജിസ ഭാവരൂപ വഹ പരിണമിത ഹുആ ഉസ ഭാവകാ ഉസേ കര്താ കഹാ ഹൈ . ഇസപ്രകാര ഉപയോഗകോ കര്താ ജാനനാ ചാഹിയേ . യദ്യപി ശുദ്ധദ്രവ്യാര്ഥികനയസേ ആത്മാ കര്താ നഹീം ഹൈ, തഥാപി ഉപയോഗ ഔര ആത്മാ ഏക വസ്തു ഹോനേസേ അശുദ്ധദ്രവ്യാര്ഥികനയസേ ആത്മാകോ ഭീ കര്താ കഹാ ജാതാ ഹൈ ..൯൦..
അബ, യഹ കഹതേ ഹൈം കി ജബ ആത്മാകേ തീന പ്രകാരകേ പരിണാമവികാരകാ കര്തൃത്വ ഹോതാ ഹൈ തബ പുദ്ഗലദ്രവ്യ അപനേ ആപ ഹീ കര്മരൂപ പരിണമിത ഹോതാ ഹൈ : —