അയം കില ജ്ഞാനാദാത്മാ പരാത്മനോഃ പരസ്പരവിശേഷനിര്ജ്ഞാനേ സതി പരമാത്മാനമകുര്വന്നാത്മാനം ച പരമകുര്വന്സ്വയം ജ്ഞാനമയീഭൂതഃ കര്മണാമകര്താ പ്രതിഭാതി . തഥാ ഹി — തഥാവിധാനുഭവസമ്പാദനസമര്ഥായാഃ രാഗദ്വേഷസുഖദുഃഖാദിരൂപായാഃ പുദ്ഗലപരിണാമാവസ്ഥായാഃ ശീതോഷ്ണാനുഭവസമ്പാദനസമര്ഥായാഃ ശീതോഷ്ണായാഃ പുദ്ഗലപരിണാമാവസ്ഥായാ ഇവ പുദ്ഗലാദഭിന്നത്വേനാത്മനോ നിത്യമേവാത്യന്തഭിന്നായാസ്തന്നിമിത്തതഥാ- വിധാനുഭവസ്യ ചാത്മനോഭിന്നത്വേന പുദ്ഗലാന്നിത്യമേവാത്യന്തഭിന്നസ്യ ജ്ഞാനാത്പരസ്പരവിശേഷനിര്ജ്ഞാനേ സതി നാനാത്വവിവേകാച്ഛീതോഷ്ണരൂപേണേവാത്മനാ പരിണമിതുമശക്യേന രാഗദ്വേഷസുഖദുഃഖാദിരൂപേണാജ്ഞാനാത്മനാ മനാഗപ്യപരിണമമാനോ ജ്ഞാനസ്യ ജ്ഞാനത്വം പ്രകടീകുര്വന് സ്വയം ജ്ഞാനമയീഭൂതഃ ഏഷോഹം ജാനാമ്യേവ, രജ്യതേ തു പുദ്ഗല ഇത്യാദിവിധിനാ സമഗ്രസ്യാപി രാഗാദേഃ കര്മണോ ജ്ഞാനവിരുദ്ധസ്യാകര്താ പ്രതിഭാതി
ഔര [ആത്മാനമ് അപി ] അപനേകോ ഭീ [പരമ് ] പര [അകുര്വന് ] ന്ാഹീം കരതാ [സഃ ] വഹ [ജ്ഞാനമയഃ ജീവഃ ] ജ്ഞാനമയ ജീവ [കര്മണാമ് ] കര്മോംകാ [അകാരകഃ ഭവതി ] അകര്താ ഹോതാ ഹൈ അര്ഥാത് കര്താ നഹീം ഹോതാ .
ടീകാ : — യഹ ആത്മാ ജബ ജ്ഞാനസേ പരകാ ഔര അപനാ പരസ്പര വിശേഷ (അന്തര) ജാനതാ ഹൈ തബ പരകോ അപനേരൂപ ഔര അപനേകോ പര നഹീം കരതാ ഹുആ, സ്വയം ജ്ഞാനമയ ഹോതാ ഹുആ, കര്മോംകാ അകര്താ പ്രതിഭാസിത ഹോതാ ഹൈ . ഇസീകോ സ്പഷ്ടതയാ സമഝാതേ ഹൈം : — ജൈസേ ശീത-ഉഷ്ണകാ അനുഭവ കരാനേമേം സമര്ഥ ഐസീ ശീത-ഉഷ്ണ പുദ്ഗലപരിണാമകീ അവസ്ഥാ പുദ്ഗലസേ അഭിന്നതാകേ കാരണ ആത്മാസേ സദാ ഹീ അത്യന്ത ഭിന്ന ഹൈ ഔര ഉസകേ നിമിത്തസേ ഹോനേവാലാ ഉസ പ്രകാരകാ അനുഭവ ആത്മാസേ അഭിന്നതാകേ കാരണ പുദ്ഗലസേ സദാ ഹീ അത്യന്ത ഭിന്ന ഹൈ, ഉസീപ്രകാര വൈസാ അനുഭവ കരാനേമേം സമര്ഥ ഐസീ രാഗദ്വേഷസുഖദുഃഖാദിരൂപ പുദ്ഗലപരിണാമകീ അവസ്ഥാ പുദ്ഗലസേ അഭിന്നതാകേ കാരണ ആത്മാസേ സദാ ഹീ അത്യന്ത ഭിന്ന ഹൈ ഔര ഉസകേ നിമിത്തസേ ഹോനേവാലാ ഉസ പ്രകാരകാ അനുഭവ ആത്മാസേ അഭിന്നതാകേ കാരണ പുദ്ഗലസേ സദാ ഹീ അത്യന്ത ഭിന്ന ഹൈ . ജബ ജ്ഞാനകേ കാരണ ആത്മാ ഉസ രാഗദ്വേഷസുഖദുഃഖാദികാ ഔര ഉസകേ അനുഭവകാ പരസ്പര വിശേഷ ജാനതാ ഹൈ തബ, വേ ഏക നഹീം കിന്തു ഭിന്ന ഹൈം ഐസേ വിവേക(ഭേദജ്ഞാന)കേ കാരണ ശീത- ഉഷ്ണകീ ഭാ തി (ജൈസൈ ശീത-ഉഷ്ണരൂപ ആത്മാകേ ദ്വാരാ പരിണമന കരനാ അശക്യ ഹൈ ഉസീപ്രകാര), ജിനകേ രൂപമേം ആത്മാകേ ദ്വാരാ പരിണമന ക രനാ അശക്യ ഹൈ ഐസേ രാഗദ്വേഷസുഖദുഃഖാദിരൂപസേ അജ്ഞാനാത്മാകേ ദ്വാരാ കിംചിത്മാത്ര പരിണമിത ന ഹോതാ ഹുആ, ജ്ഞാനകാ ജ്ഞാനത്വ പ്രഗട കരതാ ഹുആ, സ്വയം ജ്ഞാനമയ ഹോതാ ഹുആ, ‘യഹ മൈം (രാഗകോ) ജാനതാ ഹീ ഹൂ , രാഗീ തോ പുദ്ഗല ഹൈ (അര്ഥാത് രാഗ തോ പുദ്ഗല കരതാ ഹൈ)’ ഇത്യാദി വിധിസേ, ജ്ഞാനസേ വിരുദ്ധ സമസ്ത രാഗാദി കര്മകാ അകര്താ പ്രതിഭാസിത ഹോതാ ഹൈ
ഭാവാര്ഥ : — ജബ ആത്മാ രാഗദ്വേഷസുഖദുഃഖാദി അവസ്ഥാകോ ജ്ഞാനസേ ഭിന്ന ജാനതാ ഹൈ അര്ഥാത് ‘ജൈസേ ശീത-ഉഷ്ണതാ പുദ്ഗലകീ അവസ്ഥാ ഹൈ ഉസീപ്രകാര രാഗദ്വേഷാദി ഭീ പുദ്ഗലകീ അവസ്ഥാ ഹൈ’ ഐസാ ഭേദജ്ഞാന ഹോതാ ഹൈ, തബ അപനേകോ ജ്ഞാതാ ജാനതാ ഹൈ ഔര രാഗാദിരൂപ പുദ്ഗലകോ ജാനതാ ഹൈ . ഐസാ ഹോനേ