ഏഷ ഖലു സാമാന്യേനാജ്ഞാനരൂപോ മിഥ്യാദര്ശനാജ്ഞാനാവിരതിരൂപസ്ത്രിവിധഃ സവികാരശ്ചൈതന്യപരിണാമഃ പരാത്മനോരവിശേഷദര്ശനേനാവിശേഷജ്ഞാനേനാവിശേഷരത്യാ ച സമസ്തം ഭേദമപഹ്നുത്യ ഭാവ്യഭാവകഭാവാപന്ന- യോശ്ചേതനാചേതനയോഃ സാമാന്യാധികരണ്യേനാനുഭവനാത്ക്രോധോഹമിത്യാത്മനോ വികല്പമുത്പാദയതി; തതോയ- മാത്മാ ക്രോധോഹമിതി ഭ്രാന്ത്യാ സവികാരേണ ചൈതന്യപരിണാമേന പരിണമന് തസ്യ സവികാരചൈതന്യ- പരിണാമരൂപസ്യാത്മഭാവസ്യ കര്താ സ്യാത് . പര, രാഗാദികാ കര്താ ആത്മാ നഹീം ഹോതാ, ജ്ഞാതാ ഹീ രഹതാ ഹൈ ..൯൩..
അബ യഹ പ്രശ്ന കരതാ ഹൈ കി അജ്ഞാനസേ കര്മ കൈസേ ഉത്പന്ന ഹോതാ ഹൈ ? ഇസകാ ഉത്തര ദേതേ ഹുഏ കഹതേ ഹൈം കി : —
ഗാഥാര്ഥ : — [ത്രിവിധഃ ] തീന പ്രകാരകാ [ഏഷഃ ] യഹ [ഉപയോഗഃ ] ഉപയോഗ [അഹമ് ക്രോധഃ ] ‘മൈം ക്രോധ ഹൂ ’ ഐസാ [ആത്മവികല്പം ] അപനാ വികല്പ [കരോതി ] കരതാ ഹൈ; ഇസലിയേ [സഃ ] ആത്മാ [തസ്യ ഉപയോഗസ്യ ] ഉസ ഉപയോഗരൂപ [ആത്മഭാവസ്യ ] അപനേ ഭാവകാ [കര്താ ] കര്താ [ഭവതി ] ഹോതാ ഹൈ .
ടീകാ : — വാസ്തവമേം യഹ സാമാന്യതയാ അജ്ഞാനരൂപ ജോ മിഥ്യാദര്ശന – അജ്ഞാന-അവിരതിരൂപ തീന പ്രകാരകാ സവികാര ചൈതന്യപരിണാമ ഹൈ വഹ, പരകേ ഔര അപനേ അവിശേഷ ദര്ശനസേ, അവിശേഷ ജ്ഞാനസേ ഔര അവിശേഷ രതി (ലീനതാ)സേ സമസ്ത ഭേദകോ ഛിപാകര, ഭാവ്യഭാവകഭാവകോ പ്രാപ്ത ചേതന ഔര അചേതനകാ സാമാന്യ അധികരണസേ ( – മാനോം ഉനകാ ഏക ആധാര ഹോ ഇസ പ്രകാര) അനുഭവ കരനേസേ, ‘മൈം ക്രോധ ഹൂ ’ ഐസാ അപനാ വികല്പ ഉത്പന്ന കരതാ ഹൈ; ഇസലിയേ ‘മൈം ക്രോധ ഹൂ ’ ഐസീ ഭ്രാന്തികേ കാരണ ജോ സവികാര (വികാരയുക്ത) ഹൈ ഐസേ ചൈതന്യപരിണാമരൂപ പരിണമിത ഹോതാ ഹുആ യഹ ആത്മാ ഉസ സവികാര ചൈതന്യപരിണാമരൂപ അപനേ ഭാവകാ കര്താ ഹോതാ ഹൈ .
൧൭൦