ഏവമേവ ച ക്രോധപദപരിവര്തനേന മാനമായാലോഭമോഹരാഗദ്വേഷകര്മനോകര്മമനോവചനകായശ്രോത്ര- ചക്ഷുര്ഘ്രാണരസനസ്പര്ശനസൂത്രാണി ഷോഡശ വ്യാഖ്യേയാനി അനയാ ദിശാന്യാന്യപ്യൂഹ്യാനി .
ഏഷ ഖലു സാമാന്യേനാജ്ഞാനരൂപോ മിഥ്യാദര്ശനാജ്ഞാനാവിരതിരൂപസ്ത്രിവിധഃ സവികാരശ്ചൈതന്യപരിണാമഃ പരസ്പരമവിശേഷദര്ശനേനാവിശേഷജ്ഞാനേനാവിശേഷരത്യാ ച സമസ്തം ഭേദമപഹ്നുത്യ ജ്ഞേയജ്ഞായകഭാവാ- പന്നയോഃ പരാത്മനോഃ സാമാനാധികരണ്യേനാനുഭവനാദ്ധര്മോഹമധര്മോഹമാകാശമഹം കാലോഹം പുദ്ഗലോഹം
ഇസീപ്രകാര ‘ക്രോധ’ പദകോ ബദലകര മാന, മായാ, ലോഭ, മോഹ, രാഗ, ദ്വേഷ, കര്മ, നോകര്മ, മന, വചന, കായ, ശ്രോത്ര, ചക്ഷു, ഘ്രാണ, രസന ഔര സ്പര്ശനകേ സോലഹ സൂത്ര വ്യാഖ്യാനരൂപ ലേനാ ചാഹിയേ; ഔര ഇസ ഉപദേശസേ ദൂസരേ ഭീ വിചാരനേ ചാഹിയേ .
ഭാവാര്ഥ : — അജ്ഞാനരൂപ അര്ഥാത് മിഥ്യാദര്ശന – അജ്ഞാന-അവിരതിരൂപ തീന പ്രകാരകാ ജോ സവികാര ചൈതന്യപരിണാമ ഹൈ വഹ അപനാ ഔര പരകാ ഭേദ ന ജാനകര ‘മൈം ക്രോധ ഹൂ , മൈം മാന ഹൂ ’ ഇത്യാദി മാനതാ ഹൈ; ഇസലിയേ അജ്ഞാനീ ജീവ ഉസ അജ്ഞാനരൂപ സവികാര ചൈതന്യപരിണാമകാ കര്താ ഹോതാ ഹൈ ഔര വഹ അജ്ഞാനരൂപ ഭാവ ഉസകാ കര്മ ഹോതാ ഹൈ ..൯൪..
അബ ഇസീ ബാതകോ വിശേഷരൂപസേ കഹതേ ഹൈം : —
ഗാഥാര്ഥ : — [ത്രിവിധഃ ] തീന പ്രകാരകാ [ഏഷഃ ] യഹ [ഉപയോഗഃ ] ഉപയോഗ [ധര്മാദികമ് ] ‘മൈം ധര്മാസ്തികായ ആദി ഹൂ ’ ഐസാ [ആത്മവികല്പം ] അപനാ വികല്പ [കരോതി ] കരതാ ഹൈ; ഇസലിയേ [സഃ ] ആത്മാ [തസ്യ ഉപയോഗസ്യ ] ഉസ ഉപയോഗരൂപ [ആത്മഭാവസ്യ ] അപനേ ഭാവകാ [കര്താ ] കര്താ [ഭവതി ] ഹോതാ ഹൈ .
ടീകാ : — വാസ്തവമേം യഹ സാമാന്യരൂപസേ അജ്ഞാനരൂപ ജോ മിഥ്യാദര്ശന – അജ്ഞാന-അവിരതിരൂപ തീന പ്രകാരകാ സവികാര ചൈതന്യപരിണാമ ഹൈ വഹ, പരകേ ഔര അപനേ അവിശേഷ ദര്ശനസേ, അവിശേഷ ജ്ഞാനസേ ഔര അവിശേഷ രതി(ലീനതാ)സേ സമസ്ത ഭേദകോ ഛിപാകര, ജ്ഞേയജ്ഞായകഭാവകോ പ്രാപ്ത ഐസേ സ്വ-പരകാ