പുദ്ഗലോഹം ജീവാന്തരമഹമിതി ഭ്രാന്ത്യാ സോപാധിനാ ചൈതന്യപരിണാമേന പരിണമന് തസ്യ സോപാധിചൈതന്യ-
പരിണാമരൂപസ്യാത്മഭാവസ്യ കര്താ സ്യാത് .
യത്കില ക്രോധോഹമിത്യാദിവദ്ധര്മോഹമിത്യാദിവച്ച പരദ്രവ്യാണ്യാത്മീകരോത്യാത്മാനമപി പരദ്രവ്യീ- സാമാന്യ അധികരണസേ അനുഭവ കരനേസേ, ‘മൈം ധര്മ ഹൂ , മൈം അധര്മ ഹൂ , മൈം ആകാശ ഹൂ , മൈം കാല ഹൂ , മൈം പുദ്ഗല ഹൂ , മൈം അന്യ ജീവ ഹൂ ’ ഐസാ അപനാ വികല്പ ഉത്പന്ന കരതാ ഹൈ; ഇസലിയേ, ‘‘മൈം ധര്മ ഹൂ , മൈം അധര്മ ഹൂ , മൈം ആകാശ ഹൂ , മൈം കാല ഹൂ , മൈം പുദ്ഗല ഹൂ , മൈം അന്യ ജീവ ഹൂ ’ ഐസീ ഭ്രാന്തികേ കാരണ ജോ സോപാധിക (ഉപാധിയുക്ത) ഹൈ ഐസേ ചൈതന്യപരിണാമരൂപ പരിണമിത ഹോതാ ഹുആ യഹ ആത്മാ ഉസ സോപാധിക ചൈതന്യപരിണാമരൂപ അപനേ ഭാവകാ കര്താ ഹോതാ ഹൈ .
ഭാവാര്ഥ : — ധര്മാദികേ വികല്പകേ സമയ ജോ, സ്വയം ശുദ്ധ ചൈതന്യമാത്ര ഹോനേകാ ഭാന ന രഖകര, ധര്മാദികേ വികല്പമേം ഏകാകാര ഹോ ജാതാ ഹൈ വഹ അപനേകോ ധര്മാദിദ്രവ്യരൂപ മാനതാ ഹൈ ..൯൫..
ഇസപ്രകാര, അജ്ഞാനരൂപ ചൈതന്യപരിണാമ അപനേകോ ധര്മാദിദ്രവ്യരൂപ മാനതാ ഹൈ, ഇസലിയേ അജ്ഞാനീ ജീവ ഉസ അജ്ഞാനരൂപ സോപാധിക ചൈതന്യപരിണാമകാ കര്താ ഹോതാ ഹൈ ഔര വഹ അജ്ഞാനരൂപ ഭാവ ഉസകാ കര്മ ഹോതാ ഹൈ .
‘ഇസലിയേ കര്തൃത്വകാ മൂല അജ്ഞാന സിദ്ധ ഹുആ’ യഹ അബ കഹതേ ഹൈം : —
ഗാഥാര്ഥ : — [ഏവം തു ] ഇസപ്രകാര [മന്ദബുദ്ധിഃ ] മന്ദബുദ്ധി അര്ഥാത് അജ്ഞാനീ [അജ്ഞാനഭാവേന ] അജ്ഞാനഭാവസേ [പരാണി ദ്രവ്യാണി ] പര ദ്രവ്യോംകോ [ആത്മാനം ] അപനേരൂപ [കരോതി ] കരതാ ഹൈ [അപി ച ] ഔര [ആത്മാനമ് ] അപനേകോ [പരം ] പര [കരോതി ] കരതാ ഹൈ .
ടീകാ : — വാസ്തവമേം ഇസപ്രകാര, ‘മൈം ക്രോധ ഹൂ ’ ഇത്യാദികീ ഭാ തി ഔര ‘മൈം ധര്മദ്രവ്യ ഹൂ ’
൧൭൨