കരോത്യേവമാത്മാ, തദയമശേഷവസ്തുസമ്ബന്ധവിധുരനിരവധിവിശുദ്ധചൈതന്യധാതുമയോപ്യജ്ഞാനാദേവ സവികാര- സോപാധീകൃതചൈതന്യപരിണാമതയാ തഥാവിധസ്യാത്മഭാവസ്യ കര്താ പ്രതിഭാതീത്യാത്മനോ ഭൂതാവിഷ്ടധ്യാനാ- വിഷ്ടസ്യേവ പ്രതിഷ്ഠിതം കര്തൃത്വമൂലമജ്ഞാനമ് . തഥാ ഹി — യഥാ ഖലു ഭൂതാവിഷ്ടോജ്ഞാനാദ്ഭൂതാത്മാനാവേകീ- കുര്വന്നമാനുഷോചിതവിശിഷ്ടചേഷ്ടാവഷ്ടമ്ഭനിര്ഭരഭയങ്കരാരമ്ഭഗമ്ഭീരാമാനുഷവ്യവഹാരതയാ തഥാവിധസ്യ ഭാവസ്യ കര്താ പ്രതിഭാതി, തഥായമാത്മാപ്യജ്ഞാനാദേവ ഭാവ്യഭാവകൌ പരാത്മാനാവേകീകുര്വന്നവികാരാനുഭൂതിമാത്ര- ഭാവകാനുചിതവിചിത്രഭാവ്യക്രോധാദിവികാരകരമ്ബിതചൈതന്യപരിണാമവികാരതയാ തഥാവിധസ്യ ഭാവസ്യ കര്താ പ്രതിഭാതി . യഥാ വാപരീക്ഷകാചാര്യാദേശേന മുഗ്ധഃ കശ്ചിന്മഹിഷധ്യാനാവിഷ്ടോജ്ഞാനാന്മഹിഷാത്മാനാവേകീ- കുര്വന്നാത്മന്യഭ്രങ്കഷവിഷാണമഹാമഹിഷത്വാധ്യാസാത്പ്രച്യുതമാനുഷോചിതാപവരകദ്വാരവിനിസ്സരണതയാ തഥാവിധസ്യ ഭാവസ്യ കര്താ പ്രതിഭാതി, തഥായമാത്മാപ്യജ്ഞാനാദ് ജ്ഞേയജ്ഞായകൌ പരാത്മാനാവേകീകുര്വന്നാത്മനി പരദ്രവ്യാധ്യാസാന്നോഇന്ദ്രിയവിഷയീകൃതധര്മാധര്മാകാശകാലപുദ്ഗലജീവാന്തരനിരുദ്ധശുദ്ധചൈതന്യധാതുതയാ ഇത്യാദികീ ഭാ തി ആത്മാ പരദ്രവ്യോംകോ അപനേരൂപ കരതാ ഹൈ ഔര അപനേകോ ഭീ പരദ്രവ്യരൂപ കരതാ ഹൈ; ഇസലിയേ യഹ ആത്മാ, യദ്യപി വഹ സമസ്ത വസ്തുഓംകേ സമ്ബന്ധസേ രഹിത അസീമ ശുദ്ധ ചൈതന്യധാതുമയ ഹൈ തഥാപി, അജ്ഞാനകേ കാരണ ഹീ സവികാര ഔര സോപാധിക കിയേ ഗയേ ചൈതന്യപരിണാമവാലാ ഹോനേസേ ഉസ പ്രകാരകേ അപനേ ഭാവകാ കര്താ പ്രതിഭാസിത ഹോതാ ഹൈ . ഇസപ്രകാര, ഭൂതാവിഷ്ട (ജിസകേ ശരീരമേം ഭൂത പ്രവിഷ്ട ഹോ ഐസേ) പുരുഷകീ ഭാ തി ഔര ധ്യാനാവിഷ്ട (ധ്യാന കരനേവാലേ) പുരുഷകീ ഭാ തി, ആത്മാകേ കര്തൃത്വകാ മൂല അജ്ഞാന സിദ്ധ ഹുആ . യഹ പ്രഗട ദൃഷ്ടാതസേ സമഝാതേ ഹൈം : —

ജൈസേ ഭൂതാവിഷ്ട പുരുഷ അജ്ഞാനകേ കാരണ ഭൂതകോ ഔര അപനേകോ ഏക കരതാ ഹുആ, അമനുഷ്യോചിത വിശിഷ്ട ചേഷ്ടാഓംകേ അവലമ്ബന സഹിത ഭയംകര ൧ആരമ്ഭസേ യുക്ത അമാനുഷിക വ്യവഹാരവാലാ ഹോനേസേ ഉസ പ്രകാരകേ ഭാവകാ കര്താ പ്രതിഭാസിത ഹോതാ ഹൈ; ഇസീപ്രകാര യഹ ആത്മാ ഭീ അജ്ഞാനകേ കാരണ ഹീ ഭാവ്യ- ഭാവകരൂപ പരകോ ഔര അപനേകോ ഏക കരതാ ഹുആ, അവികാര അനുഭൂതിമാത്ര ഭാവകകേ ലിയേ അനുചിത വിചിത്ര ഭാവ്യരൂപ ക്രോധാദി വികാരോംസേ മിശ്രിത ചൈതന്യപരിണാമവികാരവാലാ ഹോനേസേ ഉസ പ്രകാരകേ ഭാവകാ കര്താ പ്രതിഭാസിത ഹോതാ ഹൈ . ഔര ജൈസേ അപരീക്ഷക ആചാര്യകേ ഉപദേശസേ ഭൈംസേകാ ധ്യാന കരതാ ഹുആ കോഈ ഭോലാ പുരുഷ അജ്ഞാനകേ കാരണ ഭൈംസേകോ ഔര അപനേകോ ഏക കരതാ ഹുആ, ‘മൈം ഗഗനസ്പര്ശീ സീംഗോംവാലാ ബഡാ ഭൈംസാ ഹൂ ’ ഐസേ അധ്യാസകേ കാരണ മനുഷ്യോചിത ജോ കമരേകേ ദ്വാരമേംസേ ബാഹര നികലനാ ഉസസേ ച്യുത ഹോതാ ഹുആ ഉസ പ്രകാരകേ ഭാവകാ കര്താ പ്രതിഭാസിത ഹോതാ ഹൈ, ഇസീപ്രകാര യഹ ആത്മാ ഭീ അജ്ഞാനകേ കാരണ ജ്ഞേയജ്ഞായകരൂപ പരകോ ഔര അപനേകോ ഏക കരതാ ഹുആ, ‘മൈം പരദ്രവ്യ ഹൂ ’ ഐസേ അധ്യാസകേ കാരണ മനകേ വിഷയഭൂത കിഏ ഗഏ ധര്മ, അധര്മ, ആകാശ, കാല, പുദ്ഗല ഔര അന്യ ജീവകേ ദ്വാരാ (അപനീ)

൧. ആരമ്ഭ = കാര്യ; വ്യാപാര; ഹിംസായുക്ത വ്യാപാര .