യേനായമജ്ഞാനാത്പരാത്മനോരേകത്വവികല്പമാത്മനഃ കരോതി തേനാത്മാ നിശ്ചയതഃ കര്താ പ്രതിഭാതി, യസ്ത്വേവം ജാനാതി സ സമസ്തം കര്തൃത്വമുത്സൃജതി, തതഃ സ ഖല്വകര്താ പ്രതിഭാതി . തഥാ ഹി — ഇഹായമാത്മാ കിലാജ്ഞാനീ സന്നജ്ഞാനാദാസംസാരപ്രസിദ്ധേന മിലിതസ്വാദസ്വാദനേന മുദ്രിതഭേദസംവേദന- ശക്തിരനാദിത ഏവ സ്യാത്; തതഃ പരാത്മാനാവേകത്വേന ജാനാതി; തതഃ ക്രോധോഹമിത്യാദിവികല്പമാത്മനഃ കരോതി; തതോ നിര്വികല്പാദകൃതകാദേകസ്മാദ്വിജ്ഞാനഘനാത്പ്രഭ്രഷ്ടോ വാരംവാരമനേകവികല്പൈഃ പരിണമന് കര്താ പ്രതിഭാതി . ജ്ഞാനീ തു സന് ജ്ഞാനാത്തദാദിപ്രസിധ്യതാ പ്രത്യേക സ്വാദസ്വാദനേനോന്മുദ്രിതഭേദസംവേദനശക്തിഃ സ്യാത്; തതോനാദിനിധനാനവരതസ്വദമാനനിഖിലരസാന്തരവിവിക്താത്യന്തമധുരചൈതന്യൈകരസോയമാത്മാ ഭിന്നരസാഃ കഷായാസ്തൈഃ സഹ യദേകത്വവികല്പകരണം തദജ്ഞാനാദിത്യേവം നാനാത്വേന പരാത്മാനൌ ജാനാതി; തതോകൃതകമേകം ജ്ഞാനമേവാഹം, ന പുനഃ കൃതകോനേകഃ ക്രോധാദിരപീതി ക്രോധോഹമിത്യാദിവികല്പമാത്മനോ
ടീകാ : — ക്യോംകി യഹ ആത്മാ അജ്ഞാനകേ കാരണ പരകേ ഔര അപനേ ഏകത്വകാ ആത്മവികല്പ കരതാ ഹൈ, ഇസലിയേ വഹ നിശ്ചയസേ കര്താ പ്രതിഭാസിത ഹോതാ ഹൈ — ജോ ഐസാ ജാനതാ ഹൈ വഹ സമസ്ത കര്തൃത്വകോ ഛോഡ ദേതാ ഹൈ, ഇസലിയേ വഹ നിശ്ചയസേ അകര്താ പ്രതിഭാസിത ഹോതാ ഹൈ . ഇസേ സ്പഷ്ട സമഝാതേ ഹൈം : —
യഹ ആത്മാ അജ്ഞാനീ ഹോതാ ഹുആ, അജ്ഞാനകേ കാരണ അനാദി സംസാരസേ ലേകര മിശ്രിത ( – പരസ്പര മിലേ ഹുഏ) സ്വാദകാ സ്വാദന – അനുഭവന ഹോനേസേ (അര്ഥാത് പുദ്ഗലകര്മകേ ഔര അപനേ സ്വാദകാ ഏകമേകരൂപസേ മിശ്ര അനുഭവന ഹോനേസേ), ജിസകീ ഭേദസംവേദന (ഭേദജ്ഞാന)കീ ശക്തി മുംദ ഗഈ ഹൈ ഐസാ അനാദിസേ ഹീ ഹൈ; ഇസലിയേ വഹ സ്വ-പരകോ ഏകരൂപ ജാനതാ ഹൈ; ഇസീലിയേ ‘മൈം ക്രോധ ഹൂ ’ ഇത്യാദി ആത്മവികല്പ കരതാ ഹൈ; ഇസലിയേ നിര്വികല്പ, അകൃത്രിമ, ഏക വിജ്ഞാനഘന(സ്വഭാവ)സേ ഭ്രഷ്ട ഹോതാ ഹുആ ബാരമ്ബാര അനേക വികല്പരൂപ പരിണമിത ഹോതാ ഹുആ കര്താ പ്രതിഭാസിത ഹോതാ ഹൈ .
ഔര ജബ ആത്മാ ജ്ഞാനീ ഹോതാ ഹൈ തബ, ജ്ഞാനകേ കാരണ ജ്ഞാനകേ പ്രാരമ്ഭസേ ലേകര പൃഥക് പൃഥക് സ്വാദകാ സ്വാദന – അനുഭവന ഹോനേസേ (പുദ്ഗലകര്മകേ ഔര അപനേ സ്വാദകാ — ഏകരൂപ നഹീം കിന്തു — ഭിന്ന-ഭിന്നരൂപ അനുഭവന ഹോനേസേ), ജിസകീ ഭേദസംവേദനശക്തി ഖുല ഗഈ ഹൈ ഐസാ ഹോതാ ഹൈ; ഇസലിയേ വഹ ജാനതാ ഹൈ കി ‘‘അനാദിനിധന, നിരന്തര സ്വാദമേം ആനേവാലാ, സമസ്ത അന്യ രസോംസേ വിലക്ഷണ (ഭിന്ന), അത്യന്ത മധുര ചൈതന്യ രസ ഹീ ഏക ജിസകാ രസ ഹൈ ഐസാ യഹ ആത്മാ ഹൈ ഔര കഷായ ഉസസേ ഭിന്ന (കലുഷിത) രസവാലേ ഹൈം; ഉനകേ സാഥ ജോ ഏകത്വകാ വികല്പ കരനാ ഹൈ വഹ അജ്ഞാനസേ ഹൈ’’; ഇസപ്രകാര പരകോ ഔര അപനേകോ ഭിന്നരൂപ ജാനതാ ഹൈ; ഇസലിയേ ‘അകൃത്രിമ (നിത്യ), ഏക ജ്ഞാന ഹീ മൈം ഹൂ കിന്തു കൃത്രിമ (അനിത്യ), അനേക ജോ ക്രോധാദിക ഹൈം വഹ മൈം നഹീം ഹൂ ’ ഐസാ ജാനതാ ഹുആ ‘മൈം ക്രോധ ഹൂ ’ ഇത്യാദി ആത്മവികല്പ കിംചിത്മാത്ര ഭീ നഹീം കരതാ;