ജ്ഞാനാദേവോല്ലസതി ലവണസ്വാദഭേദവ്യുദാസഃ .
ക്രോധാദേശ്ച പ്രഭവതി ഭിദാ ഭിന്ദതീ കര്തൃഭാവമ് ..൬൦..
ഉസീപ്രകാര) [അചലം ചൈതന്യധാതുമ് ] അചല ചൈതന്യധാതുമേം [സദാ ] സദാ [അധിരൂഢഃ ] ആരൂഢ ഹോതാ
ഹുആ (ഉസകാ ആശ്രയ ലേതാ ഹുആ) [ജാനീത ഏവ ഹി ] മാത്ര ജാനതാ ഹീ ഹൈ, [കിംചന അപി ന കരോതി ]
കിംചിത്മാത്ര ഭീ കര്താ നഹീം ഹോതാ (അര്ഥാത് ജ്ഞാതാ ഹീ രഹതാ ഹൈ, കര്ത്താ നഹീം ഹോതാ) .
ഭാവാര്ഥ : — ജോ സ്വ-പരകേ ഭേദകോ ജാനതാ ഹൈ വഹ ജ്ഞാതാ ഹീ ഹൈ, കര്താ നഹീം .൫൯. അബ, യഹ കഹതേ ഹൈം കി ജോ കുഛ ജ്ഞാത ഹോതാ ഹൈ വഹ ജ്ഞാനസേ ഹീ ജ്ഞാത ഹോതാ ഹൈ : —
ശ്ലോകാര്ഥ : — [ജ്വലന-പയസോഃ ഔഷ്ണ്യ-ശൈത്യ-വ്യവസ്ഥാ ] (ഗര്മ പാനീമേം) അഗ്നികീ ഉഷ്ണതാകാ ഔര പാനീകീ ശീതലതാകാ ഭേദ [ജ്ഞാനാത് ഏവ ] ജ്ഞാനസേ ഹീ പ്രഗട ഹോതാ ഹൈ . [ലവണസ്വാദഭേദവ്യുദാസഃ ജ്ഞാനാത് ഏവ ഉല്ലസതി ] നമകകേ സ്വാദഭേദകാ നിരസന ( – നിരാകരണ, അസ്വീകാര, ഉപേക്ഷാ) ജ്ഞാനസേ ഹീ ഹോതാ ഹൈ (അര്ഥാത് ജ്ഞാനസേ ഹീ വ്യംജനഗത നമകകാ സാമാന്യ സ്വാദ ഉഭര ആതാ ഹൈ ഔര സ്വാദകാ സ്വാദവിശേഷ നിരസ്ത ഹോതാ ഹൈ) . [സ്വരസവികസന്നിത്യചൈതന്യധാതോഃ ച ക്രോധാദേഃ ഭിദാ ] നിജ രസസേ വികസിത ഹോനേവാലീ നിത്യ ചൈതന്യധാതുകാ ഔര ക്രോധാദി ഭാവോംകാ ഭേദ, [കര്തൃഭാവമ് ഭിന്ദതീ ] കര്തൃത്വകോ ( – കര്താപനകേ ഭാവകോ) ഭേദതാ ഹുആ — തോഡതാ ഹുആ, [ജ്ഞാനാത് ഏവ പ്രഭവതി ] ജ്ഞാനസേ ഹീ പ്രഗട ഹോതാ ഹൈ .൬൦.
അബ, അജ്ഞാനീ ഭീ അപനേ ഹീ ഭാവകോ കരതാ ഹൈ, കിന്തു പുദ്ഗലകേ ഭാവകോ കഭീ നഹീം കരതാ — ഇസ അര്ഥകാ, ആഗേകീ ഗാഥാകാ സൂചക ശ്ലോക കഹതേ ഹൈം : —
ശ്ലോകാര്ഥ : — [ഏവം ] ഇസപ്രകാര [അഞ്ജസാ ] വാസ്തവമേം [ആത്മാനമ് ] അപനേകോ [അജ്ഞാനം ജ്ഞാനമ് അപി ] അജ്ഞാനരൂപ യാ ജ്ഞാനരൂപ [കുര്വന് ] കരതാ ഹുആ [ ആത്മാ ആത്മഭാവസ്യ കര്താ സ്യാത് ] ആത്മാ അപനേ ഹീ ഭാവകാ കര്താ ഹൈ, [പരഭാവസ്യ ] പരഭാവകാ (പുദ്ഗലകേ ഭാവോംകാ) കര്താ തോ [ക്വചിത് ന ] കദാപി നഹീം ഹൈ .൬൧.
൧൭൮