ജദി സോ പരദവ്വാണി യ കരേജ്ജ ണിയമേണ തമ്മഓ ഹോജ്ജ .
യദി ഖല്വയമാത്മാ പരദ്രവ്യാത്മകം കര്മ കുര്യാത് തദാ പരിണാമപരിണാമിഭാവാന്യഥാനുപ- പത്തേര്നിയമേന തന്മയഃ സ്യാത്; ന ച ദ്രവ്യാന്തരമയത്വേ ദ്രവ്യോച്ഛേദാപത്തേസ്തന്മയോസ്തി . തതോ വ്യാപ്യ- വ്യാപകഭാവേന ന തസ്യ കര്താസ്തി . (ഉപരോക്ത) ദോനോം കര്മ പരദ്രവ്യസ്വരൂപ ഹൈം, ഇസലിയേ ഉനമേം അന്തര ന ഹോനേസേ — കരതാ ഹൈ, ഐസാ വ്യവഹാരീ ജനോംകാ വ്യാമോഹ (ഭ്രാംതി, അജ്ഞാന) ഹൈ .
ഭാവാര്ഥ : — ഘട-പട, കര്മ-നോകര്മ ഇത്യാദി പരദ്രവ്യോംകോ ആത്മാ കരതാ ഹൈ ഐസാ മാനനാ സോ വ്യവഹാരീ ജനോംകാ വ്യവഹാര ഹൈ, അജ്ഞാന ഹൈ ..൯൮..
അബ യഹ കഹതേ ഹൈം കി വ്യവഹാരീ ജനോംകീ യഹ മാന്യതാ സത്യാര്ഥ നഹീം ഹൈ : —
ഗാഥാര്ഥ : — [യദി ച ] യദി [സഃ ] ആത്മാ [പരദ്രവ്യാണി ] പരദ്രവ്യോംകോ [കുര്യാത് ] കരേ തോ വഹ [നിയമേന ] നിയമസേ [തന്മയഃ ] തന്മയ അര്ഥാത് പരദ്രവ്യമയ [ഭവേത് ] ഹോ ജായേ; [യസ്മാത് ന തന്മയഃ ] കിന്തു തന്മയ നഹീം ഹൈ, [തേന ] ഇസലിയേ [സഃ ] വഹ [തേഷാം ] ഉനകാ [കര്താ ] കര്താ [ന ഭവതി ] നഹീം ഹൈ .
ടീകാ : — യദി നിശ്ചയസേ യഹ ആത്മാ പരദ്രവ്യസ്വരൂപ കര്മകോ കരേ തോ, പരിണാമ-പരിണാമീഭാവ അന്യ കിസീ പ്രകാരസേ ന ബന സകനേസേ, വഹ (ആത്മാ) നിയമസേ തന്മയ (പരദ്രവ്യമയ) ഹോ ജായേ; പരന്തു വഹ തന്മയ നഹീം ഹൈ, ക്യോംകി കോഈ ദ്രവ്യ അന്യദ്രവ്യമയ ഹോ ജായേ തോ ഉസ ദ്രവ്യകേ നാശകീ ആപത്തി ( – ദോഷ) ആ ജായേഗാ . ഇസലിയേ ആത്മാ വ്യാപ്യവ്യാപകഭാവസേ പരദ്രവ്യസ്വരൂപ കര്മകാ കര്താ നഹീം ഹൈ .
ഭാവാര്ഥ : — യദി ഏക ദ്രവ്യകാ കര്താ ദൂസരാ ദ്രവ്യ ഹോ തോ ദോനോം ദ്രവ്യ ഏക ഹോ ജായേം, ക്യോംകി
൧൮൦