ഇഹ ഖല്വനാദേരജ്ഞാനാത്പരാത്മനോരേകത്വാധ്യാസേന പുദ്ഗലകര്മവിപാകദശാഭ്യാം മന്ദതീവ്രസ്വാദാഭ്യാമ- ചലിതവിജ്ഞാനഘനൈകസ്വാദസ്യാപ്യാത്മനഃ സ്വാദം ഭിന്ദാനഃ ശുഭമശുഭം വാ യോ യം ഭാവമജ്ഞാനരൂപമാത്മാ കരോതി സ ആത്മാ തദാ തന്മയത്വേന തസ്യ ഭാവസ്യ വ്യാപകത്വാദ്ഭവതി കര്താ, സ ഭാവോപി ച തദാ തന്മയത്വേന തസ്യാത്മനോ വ്യാപ്യത്വാദ്ഭവതി കര്മ; സ ഏവ ചാത്മാ തദാ തന്മയത്വേന തസ്യ ഭാവസ്യ ഭാവകത്വാദ്ഭവത്യനുഭവിതാ, സ ഭാവോപി ച തദാ തന്മയത്വേന തസ്യാത്മനോ ഭാവ്യത്വാദ്ഭവത്യനുഭാവ്യഃ . ഏവമജ്ഞാനീ ചാപി പരഭാവസ്യ ന കര്താ സ്യാത് .
ഗാഥാര്ഥ : — [ആത്മാ ] ആത്മാ [യം ] ജിസ [ശുഭമ് അശുഭമ് ] ശുഭ യാ അശുഭ [ഭാവം ] (അപനേ) ഭാവകോ [കരോതി ] കരതാ ഹൈ [തസ്യ ] ഉസ ഭാവകാ [സഃ ] വഹ [ഖലു ] വാസ്തവമേം [കര്താ ] കര്താ ഹോതാ ഹൈ, [തത് ] വഹ (ഭാവ) [തസ്യ ] ഉസകാ [കര്മ ] കര്മ [ഭവതി ] ഹോതാ ഹൈ [സഃ ആത്മാ തു ] ഔര വഹ ആത്മാ [തസ്യ ] ഉസകാ (ഉസ ഭാവരൂപ കര്മകാ) [വേദകഃ ] ഭോക്താ ഹോതാ ഹൈ .
ടീകാ : — അപനാ അചലിത വിജ്ഞാനഘനസ്വരൂപ ഏക സ്വാദ ഹോനേ പര ഭീ ഇസ ലോകമേം ജോ യഹ ആത്മാ അനാദികാലീന അജ്ഞാനകേ കാരണ പരകേ ഔര അപനേ ഏകത്വകേ അധ്യാസസേ മന്ദ ഔര തീവ്ര സ്വാദയുക്ത പുദ്ഗലകര്മകേ വിപാകകീ ദോ ദശാഓംകേ ദ്വാരാ അപനേ (വിജ്ഞാനഘനസ്വരൂപ) സ്വാദകോ ഭേദതാ ഹുആ അജ്ഞാനരൂപ ശുഭ യാ അശുഭ ഭാവകോ കരതാ ഹൈ, വഹ ആത്മാ ഉസ സമയ തന്മയതാസേ ഉസ ഭാവകാ വ്യാപക ഹോനേസേ ഉസകാ കര്താ ഹോതാ ഹൈ ഔര വഹ ഭാവ ഭീ ഉസ സമയ തന്മയതാസേ ഉസ ആത്മാകാ വ്യാപ്യ ഹോനേസേ ഉസകാ കര്മ ഹോതാ ഹൈ; ഔര വഹീ ആത്മാ ഉസ സമയ തന്മയതാസേ ഉസ ഭാവകാ ഭാവക ഹോനേസേ ഉസകാ അനുഭവ കരനേവാലാ (ഭോക്താ) ഹോതാ ഹൈ ഔര വഹ ഭാവ ഭീ ഉസ സമയ തന്മയതാസേ ഉസ ആത്മാകാ ഭാവ്യ ഹോനേസേ ഉസകാ അനുഭാവ്യ (ഭോഗ്യ) ഹോതാ ഹൈ . ഇസപ്രകാര അജ്ഞാനീ ഭീ പരഭാവകാ കര്താ നഹീം ഹൈ .
ഭാവാര്ഥ : — പുദ്ഗലകര്മകാ ഉദയ ഹോനേ പര, ജ്ഞാനീ ഉസേ ജാനതാ ഹീ ഹൈ അര്ഥാത് വഹ ജ്ഞാനകാ ഹീ കര്താ ഹോതാ ഹൈ ഔര അജ്ഞാനീ അജ്ഞാനകേ കാരണ കര്മോദയകേ നിമിത്തസേ ഹോനേവാലേ അപനേ അജ്ഞാനരൂപ ശുഭാശുഭ ഭാവോംകാ കര്താ ഹോതാ ഹൈ . ഇസപ്രകാര ജ്ഞാനീ അപനേ ജ്ഞാനരൂപ ഭാവകാ ഔര അജ്ഞാനീ അപനേ അജ്ഞാനരൂപ ഭാവകാ കര്താ ഹൈ; പരഭാവകാ കര്താ തോ ജ്ഞാനീ അഥവാ അജ്ഞാനീ കോഈ ഭീ നഹീം ഹൈ ..൧൦൨..
൧൮൪