ജോ ജമ്ഹി ഗുണേ ദവ്വേ സോ അണ്ണമ്ഹി ദു ണ സംകമദി ദവ്വേ .
ഇഹ കില യോ യാവാന് കശ്ചിദ്വസ്തുവിശേഷോ യസ്മിന് യാവതി കസ്മിംശ്ചിച്ചിദാത്മന്യചിദാത്മനി വാ ദ്രവ്യേ ഗുണേ ച സ്വരസത ഏവാനാദിത ഏവ വൃത്തഃ, സ ഖല്വചലിതസ്യ വസ്തുസ്ഥിതിസീമ്നോ ഭേത്തുമശക്യത്വാത്ത- സ്മിന്നേവ വര്തേത, ന പുനഃ ദ്രവ്യാന്തരം ഗുണാന്തരം വാ സംക്രാമേത . ദ്രവ്യാന്തരം ഗുണാന്തരം വാസംക്രാമംശ്ച കഥം ത്വന്യം വസ്തുവിശേഷം പരിണാമയേത് ? അതഃ പരഭാവഃ കേനാപി ന കര്തും പാര്യേത .
ഗാഥാര്ഥ : — [യഃ ] ജോ വസ്തു (അര്ഥാത് ദ്രവ്യ) [യസ്മിന് ദ്രവ്യേ ] ജിസ ദ്രവ്യമേം ഔര [ഗുണേ ] ഗുണമേം വര്തതീ ഹൈ [സഃ ] വഹ [അന്യസ്മിന് തു ] അന്യ [ദ്രവ്യേ ] ദ്രവ്യമേം തഥാ ഗുണമേം [ന സംക്രാമതി ] സംക്രമണകോ പ്രാപ്ത നഹീം ഹോതീ (ബദലകര അന്യമേം നഹീം മില ജാതീ); [അന്യത് അസംക്രാന്തഃ ] അന്യരൂപസേ സംക്രമണകോ പ്രാപ്ത ന ഹോതീ ഹുഈ [സഃ ] വഹ (വസ്തു), [തത് ദ്രവ്യമ് ] അന്യ വസ്തുകോ [കഥം ] കൈസേ [പരിണാമയതി ] പരിണമന കരാ സകതീ ഹൈ ?
ടീകാ : — ജഗത്മേം ജോ കോഈ ജിതനീ വസ്തു ജിസ കിസീ ജിതനേ ചൈതന്യസ്വരൂപ യാ അചൈതന്യസ്വരൂപ ദ്രവ്യമേം ഔര ഗുണമേം നിജ രസസേ ഹീ അനാദിസേ ഹീ വര്തതീ ഹൈ വഹ, വാസ്തവമേം അചലിത വസ്തുസ്ഥിതികീ മര്യാദാകോ തോഡനാ അശക്യ ഹോനേസേ, ഉസീമേം (അപനേ ഉതനേ ദ്രവ്യ-ഗുണമേം ഹീ) വര്തതീ ഹൈ, പരന്തു ദ്രവ്യാന്തര യാ ഗുണാന്തരരൂപ സംക്രമണകോ പ്രാപ്ത നഹീം ഹോതീ; ഔര ദ്രവ്യാന്തര യാ ഗുണാന്തരരൂപ സംക്രമണകോ പ്രാപ്ത ന ഹോതീ ഹുഈ വഹ, അന്യ വസ്തുകോ കൈസേ പരിണമിത കരാ സകതീ ഹൈ ? (കഭീ നഹീം കരാ സകതീ .) ഇസലിയേ പരഭാവ കിസീകേ ദ്വാരാ നഹീം കിയാ ജാ സകതാ .
ഭാവാര്ഥ : — ജോ ദ്രവ്യസ്വഭാവ ഹൈ ഉസേ കോഈ ഭീ നഹീം ബദല സകതാ, യഹ വസ്തുകീ മര്യാദാ ഹൈ ..൧൦൩..