ഉപ്പാദേദി കരേദി യ ബംധദി പരിണാമഏദി ഗിണ്ഹദി യ .
അയം ഖല്വാത്മാ ന ഗൃഹ്ണാതി, ന പരിണമയതി, നോത്പാദയതി, ന കരോതി, ന ബധ്നാതി, വ്യാപ്യ- വ്യാപകഭാവാഭാവാത്, പ്രാപ്യം വികാര്യം നിര്വര്ത്യം ച പുദ്ഗലദ്രവ്യാത്മകം കര്മ . യത്തു വ്യാപ്യവ്യാപക- ഭാവാഭാവേപി പ്രാപ്യം വികാര്യം നിര്വര്ത്യം ച പുദ്ഗലദ്രവ്യാത്മകം കര്മ ഗൃഹ്ണാതി, പരിണമയതി, ഉത്പാദയതി, കരോതി, ബധ്നാതി ചാത്മേതി വികല്പഃ സ കിലോപചാരഃ .
കഥമിതി ചേത് —
അബ ക ഹതേ ഹൈം കി ഉപരോക്ത ഹേതുസേ യഹ സിദ്ധ ഹുആ കി : —
പുദ്ഗലദരവകോ ആതമാ — വ്യവഹാരനയവക്തവ്യ ഹൈ ..൧൦൭..
ഗാഥാര്ഥ : : — [ആത്മാ ] ആത്മാ [പുദ്ഗലദ്രവ്യമ് ] പുദ്ഗലദ്രവ്യകോ [ഉത്പാദയതി ] ഉത്പന്ന കരതാ ഹൈ, [കരോതി ച ] കരതാ ഹൈ, [ബധ്നാതി ] ബാ ധതാ ഹൈ, [പരിണാമയതി ] പരിണമിത കരതാ ഹൈ [ച ] ഔര [ഗൃഹ്ണാതി ] ഗ്രഹണ കരതാ ഹൈ — യഹ [വ്യവഹാരനയസ്യ ] വ്യവഹാരനയകാ [വക്തവ്യമ് ] കഥന ഹൈ .
ടീകാ : — യഹ ആത്മാ വാസ്തവമേം വ്യാപ്യവ്യാപകഭാവകേ അഭാവകേ കാരണ, പ്രാപ്യ, വികാര്യ ഔര നിര്വര്ത്യ – ഐസേ പുദ്ഗലദ്രവ്യാത്മക ( – പുദ്ഗലദ്രവ്യസ്വരൂപ) കര്മകോ ഗ്രഹണ നഹീം കരതാ, പരിണമിത നഹീം കരതാ, ഉത്പന്ന നഹീം കരതാ ഔര ന ഉസേ കരതാ ഹൈ, ന ബാ ധതാ ഹൈ; തഥാ വ്യാപ്യവ്യാപകഭാവകാ അഭാവ ഹോനേ പര ഭീ, ‘‘പ്രാപ്യ, വികാര്യ ഔര നിര്വര്ത്യ – ഐസേ പുദ്ഗലദ്രവ്യാത്മക കര്മകോ ആത്മാ ഗ്രഹണ കരതാ ഹൈ, പരിണമിത കരതാ ഹൈ, ഉത്പന്ന കരതാ ഹൈ, കരതാ ഹൈ ഔര ബാ ധതാ ഹൈ’’ ഐസാ ജോ വികല്പ വഹ വാസ്തവമേം ഉപചാര ഹൈ .
ദ്രവ്യകോ ഗ്രഹണ കരതാ ഹൈ പരിണമിത കരതാ ഹൈ, ഉത്പന്ന കരതാ ഹൈ, ഇത്യാദി കഹനാ സോ ഉപചാര ഹൈ ..൧൦൭..
അബ യഹാ പ്രശ്ന കരതാ ഹൈ കി യഹ ഉപചാര കൈസേ ഹൈ ? ഉസകാ ഉത്തര ദൃഷ്ടാന്തപൂര്വക കഹതേ ഹൈം : —