യതോ ഹ്യജ്ഞാനമയാദ്ഭാവാദ്യഃ കശ്ചനാപി ഭാവോ ഭവതി സ സര്വോപ്യജ്ഞാനമയത്വമനതി- വര്തമാനോജ്ഞാനമയ ഏവ സ്യാത്, തതഃ സര്വേ ഏവാജ്ഞാനമയാ അജ്ഞാനിനോ ഭാവാഃ . യതശ്ച ജ്ഞാനമയാദ്ഭാവാദ്യഃ കശ്ചനാപി ഭാവോ ഭവതി സ സര്വോപി ജ്ഞാനമയത്വമനതിവര്തമാനോ ജ്ഞാനമയ ഏവ സ്യാത്, തതഃ സര്വേ ഏവ ജ്ഞാനമയാ ജ്ഞാനിനോ ഭാവാഃ .
അഥൈതദേവ ദൃഷ്ടാന്തേന സമര്ഥയതേ — [ഭാവഃ ] ഭാവ [ജായതേ ] ഉത്പന്ന ഹോതാ ഹൈ, [തസ്മാത് ] ഇസലിയേ [അജ്ഞാനിനഃ ] അജ്ഞാനീകേ [ഭാവാഃ ] ഭാവ [അജ്ഞാനമയാഃ ] അജ്ഞാനമയ ഹീ ഹോതേ ഹൈം .
ടീകാ : — വാസ്തവമേം അജ്ഞാനമയ ഭാവമേംസേ ജോ കോഈ ഭാവ ഹോതാ ഹൈ വഹ സബ ഹീ അജ്ഞാനമയതാകാ ഉല്ലംഘന ന കരതാ ഹുആ അജ്ഞാനമയ ഹീ ഹോതാ ഹൈ, ഇസലിയേ അജ്ഞാനീകേ സഭീ ഭാവ അജ്ഞാനമയ ഹോതേ ഹൈം . ഔര ജ്ഞാനമയ ഭാവമേംസേ ജോ കോഈ ഭീ ഭാവ ഹോതാ ഹൈ വഹ സബ ഹീ ജ്ഞാനമയതാകാ ഉല്ലംഘന ന കരതാ ഹുആ ജ്ഞാനമയ ഹീ ഹോതാ ഹൈ, ഇസലിയേ ജ്ഞാനീകേ സഭീ ഭാവ ജ്ഞാനമയ ഹോതേ ഹൈം .
ഭാവാര്ഥ : — ജ്ഞാനീകാ പരിണമന അജ്ഞാനീകേ പരിണമനസേ ഭിന്ന ഹീ പ്രകാരകാ ഹൈ . അജ്ഞാനീകാ പരിണമന അജ്ഞാനമയ ഔര ജ്ഞാനീകാ ജ്ഞാനമയ ഹൈ; ഇസലിയേ അജ്ഞാനീകേ ക്രോധ, മാന, വ്രത, തപ ഇത്യാദി സമസ്ത ഭാവ അജ്ഞാനജാതികാ ഉല്ലംഘന ന കരനേസേ അജ്ഞാനമയ ഹീ ഹൈം ഔര ജ്ഞാനീകേ സമസ്ത ഭാവ ജ്ഞാനജാതികാ ഉല്ലംഘന ന കരനേസേ ജ്ഞാനമയ ഹീ ഹൈം ..൧൨൮-൧൨൯..
അബ ഇസീ അര്ഥകാ കലശരൂപ കാവ്യ കഹതേ ഹൈം : —
ശ്ലോകാര്ഥ : — [ജ്ഞാനിനഃ ] ജ്ഞാനീകേ [സര്വേ ഭാവാഃ ] സമസ്ത ഭാവ [ജ്ഞാനനിര്വൃത്താഃ ഹി ] ജ്ഞാനസേ രചിത [ഭവന്തി ] ഹോതേ ഹൈം [തു ] ഔര [അജ്ഞാനിനഃ ] അജ്ഞാനീകേ [സര്വേ അപി തേ ] സമസ്ത ഭാവ [അജ്ഞാനനിര്വൃത്താഃ ] അജ്ഞാനസേ രചിത [ഭവന്തി ] ഹോതേ ഹൈം .൬൭.
അബ ഇസീ അര്ഥകോ ദൃഷ്ടാന്തസേ ദൃഢ കരതേ ഹൈം : —
൨൦൬