അതത്ത്വോപലബ്ധിരൂപേണ ജ്ഞാനേ സ്വദമാനോജ്ഞാനോദയഃ . മിഥ്യാത്വാസംയമകഷായയോഗോദയാഃ കര്മഹേതവസ്തന്മയാശ്ചത്വാരോ ഭാവാഃ . തത്ത്വാശ്രദ്ധാനരൂപേണ ജ്ഞാനേ സ്വദമാനോ മിഥ്യാത്വോദയഃ, അവിരമണരൂപേണ ജ്ഞാനേ സ്വദമാനോസംയമോദയഃ, കലുഷോപയോഗരൂപേണ ജ്ഞാനേ സ്വദമാനഃ കഷായോദയഃ, ശുഭാശുഭപ്രവൃത്തി- നിവൃത്തിവ്യാപാരരൂപേണ ജ്ഞാനേ സ്വദമാനോ യോഗോദയഃ . അഥൈതേഷു പൌദ്ഗലികേഷു മിഥ്യാത്വാദ്യുദയേഷു ഹേതുഭൂതേഷു യത്പുദ്ഗലദ്രവ്യം കര്മവര്ഗണാഗതം ജ്ഞാനാവരണാദിഭാവൈരഷ്ടധാ സ്വയമേവ പരിണമതേ തത്ഖലു കര്മവര്ഗണാഗതം ജീവനിബദ്ധം യദാ സ്യാത്തദാ ജീവഃ സ്വയമേവാജ്ഞാനാത്പരാത്മനോരേകത്വാധ്യാസേനാജ്ഞാനമയാനാം തത്ത്വാശ്രദ്ധാനാദീനാം സ്വസ്യ പരിണാമഭാവാനാം ഹേതുര്ഭവതി . ജീവ [പരിണാമഭാവാനാമ് ] (അപനേ അജ്ഞാനമയ) പരിണാമഭാവോംകാ [ഹേതുഃ ] ഹേതു [ഭവതി ] ഹോതാ ഹൈ .
ടീകാ : — തത്ത്വകേ അജ്ഞാനരൂപസേ (വസ്തുസ്വരൂപകീ അന്യഥാ ഉപലബ്ധിരൂപസേ) ജ്ഞാനമേം സ്വാദരൂപ ഹോതാ ഹുആ അജ്ഞാനകാ ഉദയ ഹൈ . മിഥ്യാത്വ, അസംയമ, കഷായ ഔര യോഗകേ ഉദയ — ജോ കി (നവീന) കര്മോംകേ ഹേതു ഹൈം — വേ അജ്ഞാനമയ ചാര ഭാവ ഹൈം . തത്ത്വകേ അശ്രദ്ധാനരൂപസേ ജ്ഞാനമേം സ്വാദരൂപ ഹോതാ ഹുആ മിഥ്യാത്വകാ ഉദയ ഹൈ; അവിരമണരൂപസേ (അത്യാഗഭാവരൂപസേ) ജ്ഞാനമേം സ്വാദരൂപ ഹോതാ ഹുആ അസംയമകാ ഉദയ ഹൈ; കലുഷ (മലിന) ഉപയോഗരൂപ ജ്ഞാനമേം സ്വാദരൂപ ഹോതാ ഹുആ കഷായകാ ഉദയ ഹൈ; ശുഭാശുഭ പ്രവൃത്തി യാ നിവൃത്തികേ വ്യാപാരരൂപസേ ജ്ഞാനമേം സ്വാദരൂപ ഹോതാ ഹുആ യോഗകാ ഉദയ ഹൈ . യേ പൌദ്ഗലിക മിഥ്യാത്വാദികേ ഉദയ ഹേതുഭൂത ഹോനേ പര ജോ കാര്മണവര്ഗണാഗത പുദ്ഗലദ്രവ്യ ജ്ഞാനാവരണാദിഭാവസേ ആഠ പ്രകാര സ്വയമേവ പരിണമതാ ഹൈ, വഹ കാര്മണവര്ഗണാഗത പുദ്ഗലദ്രവ്യ ജബ ജീവമേം നിബദ്ധ ഹോവേ തബ ജീവ സ്വയമേവ അജ്ഞാനസേ സ്വ-പരകേ ഏകത്വകേ അധ്യാസകേ കാരണ തത്ത്വ-അശ്രദ്ധാന ആദി അപനേ അജ്ഞാനമയ പരിണാമഭാവോംകാ ഹേതു ഹോതാ ഹൈ .
ഭാവാര്ഥ : — അജ്ഞാനഭാവകേ ഭേദരൂപ മിഥ്യാത്വ, അവിരതി, കഷായ ഔര യോഗകേ ഉദയ പുദ്ഗലകേ പരിണാമ ഹൈം ഔര ഉനകാ സ്വാദ അതത്ത്വശ്രദ്ധാനാദിരൂപസേ ജ്ഞാനമേം ആതാ ഹൈ . വേ ഉദയ നിമിത്തഭൂത ഹോനേ പര, കാര്മണവര്ഗണാരൂപ നവീന പുദ്ഗല സ്വയമേവ ജ്ഞാനാവരണാദി കര്മരൂപ പരിണമതേ ഹൈം ഔര ജീവകേ സാഥ ബ ധതേ ഹൈം; ഔര ഉസ സമയ ജീവ ഭീ സ്വയമേവ അപനേ അജ്ഞാനഭാവസേ അതത്ത്വശ്രദ്ധാനാദി ഭാവരൂപ പരിണമതാ ഹൈ ഔര ഇസപ്രകാര അപനേ അജ്ഞാനമയ ഭാവോംകാ കാരണ സ്വയം ഹീ ഹോതാ ഹൈ .
മിഥ്യാത്വാദികാ ഉദയ ഹോനാ, നവീന പുദ്ഗലോംകാ കര്മരൂപ പരിണമനാ തഥാ ബ ധനാ, ഔര ജീവകാ അപനേ അതത്ത്വശ്രദ്ധാനാദി ഭാവരൂപ പരിണമനാ — യഹ തീനോം ഹീ ഏക സമയമേം ഹോതേ ഹൈം; സബ സ്വതംത്രതയാ അപനേ ആപ ഹീ പരിണമതേ ഹൈം, കോഈ കിസീകാ പരിണമന നഹീം കരാതാ ..൧൩൨ സേ ൧൩൬..