യദി ജീവസ്യ തന്നിമിത്തഭൂതവിപച്യമാനപുദ്ഗലകര്മണാ സഹൈവ രാഗാദ്യജ്ഞാനപരിണാമോ ഭവതീതി വിതര്കഃ, തദാ ജീവപുദ്ഗലകര്മണോഃ സഹഭൂതസുധാഹരിദ്രയോരിവ ദ്വയോരപി രാഗാദ്യജ്ഞാനപരിണാമാപത്തിഃ . അഥ ചൈകസ്യൈവ ജീവസ്യ ഭവതി രാഗാദ്യജ്ഞാനപരിണാമഃ, തതഃ പുദ്ഗലകര്മവിപാകാദ്ധേതോഃ പൃഥഗ്ഭൂത ഏവ ജീവസ്യ പരിണാമഃ .
കിമാത്മനി ബദ്ധസ്പൃഷ്ടം കിമബദ്ധസ്പൃഷ്ടം കര്മേതി നയവിഭാഗേനാഹ —
[രാഗാദിത്വമ് ആപന്നേ ] രാഗാദിഭാവകോ പ്രാപ്ത ഹോ ജായേം . [തു ] പരന്തു [രാഗാദിഭിഃ പരിണാമഃ ] രാഗാദിഭാവസേ പരിണാമ തോ [ജീവസ്യ ഏകസ്യ ] ജീവകേ ഏകകേ ഹീ [ജായതേ ] ഹോതാ ഹൈ, [തത് ] ഇസലിയേ [കര്മോദയഹേതുഭിഃ വിനാ ] ക ര്മോദയരൂപ നിമിത്തസേ രഹിത ഹീ അര്ഥാത് ഭിന്ന ഹീ [ജീവസ്യ ] ജീവകാ [പരിണാമഃ ] പരിണാമ ഹൈ .
ടീകാ : — യദി ജീവകേ, രാഗാദി-അജ്ഞാനപരിണാമകേ നിമിത്തഭൂത ഉദയാഗത പുദ്ഗലകര്മകേ സാഥ ഹീ (ദോനോം ഏകത്രിത ഹോകര ഹീ), രാഗാദി-അജ്ഞാനപരിണാമ ഹോതാ ഹൈ — ഐസാ വിതര്ക ഉപസ്ഥിത കിയാ ജായേ തോ, ജൈസേ മിലീ ഹുഈ ഫി ടകരീ ഔര ഹല്ദീ – ദോനോംകാ ലാല രംഗരൂപ പരിണാമ ഹോതാ ഹൈ ഉസീപ്രകാര, ജീവ ഔര പുദ്ഗലകര്മ ദോനോംകേ രാഗാദി-അജ്ഞാനപരിണാമകീ ആപത്തി ആ ജാവേ . പരന്തു ഏക ജീവകേ ഹീ രാഗാദി-അജ്ഞാനപരിണാമ തോ ഹോതാ ഹൈ; ഇസലിയേ പുദ്ഗലകര്മകാ ഉദയ ജോ കി ജീവകേ രാഗാദി- അജ്ഞാനപരിണാമകാ നിമിത്ത ഹൈ ഉസസേ ഭിന്ന ഹീ ജീവകാ പരിണാമ ഹൈ .
ഭാവാര്ഥ : — യദി യഹ മാനാ ജായേ കി ജീവ ഔര പുദ്ഗലകര്മ മിലകര രാഗാദിരൂപ പരിണമതേ ഹൈം തോ ദോനോംകേ രാഗാദിരൂപ പരിണാമ സിദ്ധ ഹോം . കിന്തു പുദ്ഗലകര്മ തോ രാഗാദിരൂപ (ജീവരാഗാദിരൂപ) കഭീ നഹീം പരിണമ സകതാ; ഇസലിയേ പുദ്ഗലകര്മകാ ഉദയ ജോ കി രാഗാദിപരിണാമകാ നിമിത്ത ഹൈ ഉസസേ ഭിന്ന ഹീ ജീവകാ പരിണാമ ഹൈ ..൧൩൯-൧൪൦..
അബ യഹാ നയവിഭാഗസേ യഹ കഹതേ ഹൈം കി ‘ആത്മാമേം കര്മ ബദ്ധസ്പൃഷ്ട ഹൈ യാ അബദ്ധസ്പൃഷ്ട ഹൈ’ —
൨൧൪