യഃ കില ജീവേ ബദ്ധം കര്മേതി യശ്ച ജീവേബദ്ധം കര്മേതി വികല്പഃ സ ദ്വിതയോപി ഹി നയപക്ഷഃ . യ ഏവൈനമതിക്രാമതി സ ഏവ സകലവികല്പാതിക്രാന്തഃ സ്വയം നിര്വികല്പൈകവിജ്ഞാനഘനസ്വഭാവോ ഭൂത്വാ സാക്ഷാത്സമയസാരഃ സമ്ഭവതി . തത്ര യസ്താവജ്ജീവേ ബദ്ധം കര്മേതി വികല്പയതി സ ജീവേബദ്ധം കര്മേതി ഏകം പക്ഷമതിക്രാമന്നപി ന വികല്പമതിക്രാമതി; യസ്തു ജീവേബദ്ധം കര്മേതി വികല്പയതി സോപി ജീവേ ബദ്ധം കര്മേത്യേകം പക്ഷമതിക്രാമന്നപി ന വികല്പമതിക്രാമതി; യഃ പുനര്ജീവേ ബദ്ധമബദ്ധം ച കര്മേതി വികല്പയതി സ തു തം ദ്വിതയമപി പക്ഷമനതിക്രാമന് ന വികല്പമതിക്രാമതി . തതോ യ ഏവ സമസ്തനയപക്ഷമതിക്രാമതി സ ഏവ സമസ്തം വികല്പമതിക്രാമതി . യ ഏവ സമസ്തം വികല്പമതിക്രാമതി സ ഏവ സമയസാരം വിന്ദതി .
യദ്യേവം തര്ഹി കോ ഹി നാമ നയപക്ഷസന്ന്യാസഭാവനാം ന നാടയതി ?
ടീകാ : — ‘ജീവമേം കര്മ ബദ്ധ ഹൈ’ ഐസാ ജോ വികല്പ തഥാ ‘ജീവമേം കര്മ അബദ്ധ ഹൈ’ ഐസാ ജോ വികല്പ വേ ദോനോം നയപക്ഷ ഹൈം . ജോ ഉസ നയപക്ഷകാ അതിക്രമ കരതാ ഹൈ ( – ഉസേ ഉല്ലംഘന കര ദേതാ ഹൈ, ഛോഡ ദേതാ ഹൈ), വഹീ സമസ്ത വികല്പോംകാ അതിക്രമ കരകേ സ്വയം നിര്വികല്പ, ഏക വിജ്ഞാനഘനസ്വഭാവരൂപ ഹോകര സാക്ഷാത് സമയസാര ഹോതാ ഹൈ . യഹാ (വിശേഷ സമഝായാ ജാതാ ഹൈ കി) — ജോ ‘ജീവമേം കര്മ ബദ്ധ ഹൈ’ ഐസാ വികല്പ കരതാ ഹൈ വഹ ‘ജീവമേം കര്മ അബദ്ധ ഹൈ’ ഐസേ ഏക പക്ഷകാ അതിക്രമ കരതാ ഹുആ ഭീ വികല്പകാ അതിക്രമ നഹീം കരതാ, ഔര ജോ ‘ജീവമേം കര്മ അബദ്ധ ഹൈ ഐസാ വികല്പ കരതാ ഹൈ വഹ ഭീ ‘ജീവമേം കര്മ ബദ്ധ ഹൈ’ ഐസേ ഏക പക്ഷകാ അതിക്രമ കരതാ ഹുആ ഭീ വികല്പകാ അതിക്രമ നഹീം കരതാ; ഔര ജോ യഹ വികല്പ കരതാ ഹൈ കി ‘ജീവമേം കര്മ ബദ്ധ ഹൈ ഔര അബദ്ധ ഭീ ഹൈ’ വഹ ഉന ദോനോം പക്ഷകാ അതിക്രമ ന കരതാ ഹുആ, വികല്പകാ അതിക്രമ നഹീം കരതാ . ഇസലിയേ ജോ സമസ്ത നയ പക്ഷകാ അതിക്രമ കരതാ ഹൈ വഹീ സമസ്ത വികല്പകാ അതിക്രമ കരതാ ഹൈ; ജോ സമസ്ത വികല്പകാ അതിക്രമ കരതാ ഹൈ വഹീ സമയസാരകോ പ്രാപ്ത കരതാ ഹൈ — ഉസകാ അനുഭവ കരതാ ഹൈ .
ഭാവാര്ഥ : — ജീവ കര്മസേ ‘ബ ധാ ഹുആ ഹൈ’ തഥാ ‘നഹീം ബ ധാ ഹുആ ഹൈ’ — യഹ ദോനോം നയപക്ഷ ഹൈം . ഉനമേംസേ കിസീനേ ബന്ധപക്ഷ ഗ്രഹണ കിയാ, ഉസനേ വികല്പ ഹീ ഗ്രഹണ കിയാ; കിസീനേ അബന്ധപക്ഷ ലിയാ, തോ ഉസനേ വികല്പ ഹീ ഗ്രഹണ കിയാ; ഔര കിസീനേ ദോനോം പക്ഷ ലിയേ, തോ ഉസനേ ഭീ പക്ഷരൂപ വികല്പകാ ഹീ ഗ്രഹണ കിയാ . പരന്തു ഐസേ വികല്പോംകോ ഛോഡകര ജോ കിസീ ഭീ പക്ഷകോ ഗ്രഹണ നഹീം കരതാ വഹീം ശുദ്ധ പദാര്ഥകാ സ്വരൂപ ജാനകര ഉസ-രൂപ സമയസാരകോ — ശുദ്ധാത്മാകോ — പ്രാപ്ത കരതാ ഹൈ . നയപക്ഷകോ ഗ്രഹണ കരനാ രാഗ ഹൈ, ഇസലിയേ സമസ്ത നയപക്ഷകോ ഛോഡനേസേ വീതരാഗ സമയസാര ഹുആ ജാതാ ഹൈ ..൧൪൨..
അബ, ‘യദി ഐസാ ഹൈ തോ നയപക്ഷകേ ത്യാഗകീ ഭാവനാകോ വാസ്തവമേം കൌന നഹീം നചായേഗാ ?’ ഐസാ
൨൧൬