ജ്ഞപ്തൌ കരോതിശ്ച ന ഭാസതേന്തഃ .
ജ്ഞാതാ ന കര്തേതി തതഃ സ്ഥിതം ച ..൯൭..
ക്വചിത് ന ഹി വേത്തി ] ജോ കരതാ ഹൈ വഹ കഭീ ജാനതാ നഹീം [തു ] ഔര [യഃ വേത്തി സഃ ക്വചിത് ന
കരോതി ] ജോ ജാനതാ ഹൈ വഹ കഭീ കരതാ നഹീം .
ഭാവാര്ഥ : — ജോ കര്താ ഹൈ വഹ ജ്ഞാതാ നഹീം ഔര ജോ ജ്ഞാതാ ഹൈ വഹ കര്താ നഹീം .൯൬. അബ യഹ കഹതേ ഹൈം കി ഇസീപ്രകാര കരനേ ഔര ജാനനേരൂപ ദോനോം ക്രിയാഏ ഭിന്ന ഹൈം : —
ശ്ലോകാര്ഥ : — [കരോതൌ അന്തഃ ജ്ഞപ്തിഃ ന ഹി ഭാസതേ ] കരനേരൂപ ക്രിയാകേ ഭീതര ജാനനേരൂപ ക്രിയാ ഭാസിത നഹീം ഹോതീ [ച ] ഔര [ജ്ഞപ്തൌ അന്തഃ കരോതിഃ ന ഭാസതേ ] ജാനനേരൂപ ക്രിയാകേ ഭീതര കരനേരൂപ ക്രിയാ ഭാസിത നഹീം ഹോതീ; [തതഃ ജ്ഞപ്തിഃ കരോതിഃ ച വിഭിന്നേ ] ഇസലിയേ ജ്ഞപ്തിക്രിയാ ഔര ‘കരോതി’ ക്രിയാ ദോനോം ഭിന്ന ഹൈ; [ച തതഃ ഇതി സ്ഥിതം ] ഔര ഇസസേ യഹ സിദ്ധ ഹുആ കി [ജ്ഞാതാ കര്താ ന ] ജോ ജ്ഞാതാ ഹൈ വഹ കര്താ നഹീം ഹൈ .
ഭാവാര്ഥ : — ജബ ആത്മാ ഇസപ്രകാര പരിണമന കരതാ ഹൈ കി ‘മൈം പരദ്രവ്യകോ കരതാ ഹൂ ’ തബ തോ വഹ കര്താഭാവരൂപ പരിണമനക്രിയാകേ കരനേസേ അര്ഥാത് ‘കരോതി’-ക്രിയാകേ കരനേസേ കര്താ ഹീ ഹൈ ഔര ജബ വഹ ഇസപ്രകാര പരിണമന കരതാ ഹൈ കി ‘മൈം പരദ്രവ്യകോ ജാനതാ ഹൂ ’ തബ ജ്ഞാതാഭാവരൂപ പരിണമന കരനേസേ അര്ഥാത് ജ്ഞപ്തിക്രിയാകേ കരനേസേ ജ്ഞാതാ ഹീ ഹൈ .
യഹാ കോഈ പ്രശ്ന കരതാ ഹൈ കി അവിരത-സമ്യഗ്ദൃഷ്ടി ആദികോ ജബ തക ചാരിത്രമോഹകാ ഉദയ രഹതാ ഹൈ തബ തക വഹ കഷായരൂപ പരിണമന കരതാ ഹൈ, ഇസലിയേ ഉസകാ വഹ കര്താ കഹലാതാ ഹൈ യാ നഹീം ? ഉസകാ സമാധാന : — അവിരത-സമ്യഗ്ദൃഷ്ടി ഇത്യാദികേ ശ്രദ്ധാ-ജ്ഞാനമേം പരദ്രവ്യകേ സ്വാമിത്വരൂപ കര്തൃത്വകാ അഭിപ്രായ നഹീം ഹൈ; ജോ കഷായരൂപ പരിണമന ഹൈ വഹ ഉദയകീ ൧ബലവത്താകേ കാരണ ഹൈ; വഹ ഉസകാ ജ്ഞാതാ ഹൈ; ഇസലിയേ ഉസകേ അജ്ഞാന സമ്ബന്ധീ കര്തൃത്വ നഹീം ഹൈ . നിമിത്തകീ ബലവത്താസേ ഹോനേവാലേ പരിണമനകാ ഫല കിംചിത് ഹോതാ ഹൈ വഹ സംസാരകാ കാരണ നഹീം ഹൈ . ജൈസേ വൃക്ഷകീ ജഡ കാട ദേനേകേ ബാദ വഹ വൃക്ഷ കുഛ സമയ തക രഹേ അഥവാ ന രഹേ — പ്രതിക്ഷണ ഉസകാ നാശ ഹീ ഹോതാ ജാതാ ഹൈ, ഇസീപ്രകാര യഹാ ഭീ സമഝനാ .൯൭.
൨൩൨
൧ ദേഖോ ഗാഥാ ൧൩൧കേ ഭാവാര്ഥകേ നീചേകാ ഫൂ ടനോട .