ശ്ലോകാര്ഥ : — [അചലം ] അചല, [വ്യക്തം ] വ്യക്ത ഔര [ചിത്-ശക്തീനാം നികര-ഭരതഃ അത്യന്ത-ഗമ്ഭീരമ് ] ചിത്ശക്തിയോംകേ ( – ജ്ഞാനകേ അവിഭാഗപ്രതിച്ഛേദോംകേ) സമൂഹകേ ഭാരസേ അത്യന്ത ഗമ്ഭീര [ഏതത് ജ്ഞാനജ്യോതിഃ ] യഹ ജ്ഞാനജ്യോതി [അന്തഃ ] അന്തരങ്ഗമേം [ഉച്ചൈഃ ] ഉഗ്രതാസേ [തഥാ ജ്വലിതമ് ] ഐസീ ജാജ്വല്യമാന ഹുഈ കി — [യഥാ കര്താ കര്താ ന ഭവതി ] ആത്മാ അജ്ഞാനമേം കര്താ ഹോതാ ഥാ സോ അബ വഹ കര്താ നഹീം ഹോതാ ഔര [കര്മ കര്മ അപി ന ഏവ ] അജ്ഞാനകേ നിമിത്തസേ പുദ്ഗല കര്മരൂപ ഹോതാ ഥാ സോ വഹ കര്മരൂപ നഹീം ഹോതാ; [യഥാ ജ്ഞാനം ജ്ഞാനം ഭവതി ച ] ഔര ജ്ഞാന ജ്ഞാനരൂപ ഹീ രഹതാ ഹൈ തഥാ [പുദ്ഗലഃ പുദ്ഗലഃ അപി ] പുദ്ഗല പുദ്ഗലരൂപ ഹീ രഹതാ ഹൈ .
ഭാവാര്ഥ : — ജബ ആത്മാ ജ്ഞാനീ ഹോതാ ഹൈ തബ ജ്ഞാന തോ ജ്ഞാനരൂപ ഹീ പരിണമിത ഹോതാ ഹൈ, പുദ്ഗലകര്മകാ കര്താ നഹീം ഹോതാ; ഔര പുദ്ഗല പുദ്ഗല ഹീ രഹതാ ഹൈ, കര്മരൂപ പരിണമിത നഹീം ഹോതാ . ഇസപ്രകാര യഥാര്ഥ ജ്ഞാന ഹോനേ പര ദോനോം ദ്രവ്യോംകേ പരിണമനമേം നിമിത്തനൈമിത്തികഭാവ നഹീം ഹോതാ . ഐസാ ജ്ഞാന സമ്യഗ്ദൃഷ്ടികേ ഹോതാ ഹൈ .൯൯.
ടീകാ : — ഇസപ്രകാര ജീവ ഔര അജീവ കര്താകര്മകാ വേഷ ത്യാഗകര ബാഹര നികല ഗയേ .
ഭാവാര്ഥ : — ജീവ ഔര അജീവ ദോനോം കര്താ-കര്മകാ വേഷ ധാരണ കരകേ ഏക ഹോകര രംഗഭൂമിമേം പ്രവിഷ്ട ഹുഏ ഥേ . ജബ സമ്യഗ്ദൃഷ്ടിനേ അപനേ യഥാര്ഥ-ദര്ശക ജ്ഞാനസേ ഉന്ഹേം ഭിന്ന-ഭിന്ന ലക്ഷണസേ യഹ ജാന ലിയാ കി വേ ഏക നഹീം, കിന്തു ദോ അലഗ-അലഗ ഹൈം തബ വേ വേഷകാ ത്യാഗ കരകേ രംഗഭൂമിസേ ബാഹര നികല ഗയേ . ബഹുരൂപിയാകീ ഐസീ പ്രവൃത്തി ഹോതീ ഹൈ കി ജബ തക ദേഖനേവാലേ ഉസേ പഹിചാന നഹീം ലേതേ തബ തക വഹ അപനീ ചേഷ്ടാഏ കിയാ കരതാ ഹൈ, കിന്തു ജബ കോഈ യഥാര്ഥരൂപസേ പഹിചാന ലേതാ ഹൈ തബ വഹ നിജ രൂപകോ പ്രഗട കരകേ ചേഷ്ടാ കരനാ ഛോഡ ദേതാ ഹൈ . ഇസീ പ്രകാര യഹാ ഭീ സമഝനാ .
താകരി ബന്ധന ആന തണൂം ഫല ലേ സുഖദു:ഖ ഭവാശ്രമവാസോ;
ജ്ഞാന ഭയേ കരതാ ന ബനൈ തബ ബന്ധ ന ഹോയ ഖുലൈ പരപാസോ,
ആതമമാംഹി സദാ സുവിലാസ കരൈ സിവ പായ രഹൈ നിതി ഥാസോ .
ഇസപ്രകാര ശ്രീ സമയസാര (ശ്രീമദ്ഭഗവത്കുന്ദകുന്ദാചാര്യദേവപ്രണീത ശ്രീ സമയസാര പരമാഗമകീ) ശ്രീമദ്അമൃതചന്ദ്രാചാര്യദേവവിരചിത ആത്മഖ്യാതി നാമക ടീകാമേം കര്താകര്മകാ പ്രരൂപക ദൂസരാ അംക സമാപ്ത ഹുആ .
൨൩൪സമയസാര