ദന്യഃ ശൂദ്രഃ സ്വയമഹമിതി സ്നാതി നിത്യം തയൈവ .
ശൂദ്രൌ സാക്ഷാദപി ച ചരതോ ജാതിഭേദഭ്രമേണ ..൧൦൧..
കമ്മമസുഹം കുസീലം സുഹകമ്മം ചാവി ജാണഹം സുസീലം .
ഭാവാര്ഥ : — അജ്ഞാനസേ ഏക ഹീ കര്മ ദോ പ്രകാര ദിഖാഈ ദേതാ ഥാ ഉസേ സമ്യക്ജ്ഞാനനേ ഏക പ്രകാരകാ ബതായാ ഹൈ . ജ്ഞാന പര ജോ മോഹരൂപ രജ ചഢീ ഹുഈ ഥീ ഉസേ ദൂര കര ദേനസേ യഥാര്ഥ ജ്ഞാന പ്രഗട ഹുആ ഹൈ; ജൈസേ ബാദല യാ കുഹരേകേ പടലസേ ചന്ദ്രമാകാ യഥാര്ഥ പ്രകാശന നഹീം ഹോതാ, കിന്തു ആവരണകേ ദൂര ഹോനേ പര വഹ യഥാര്ഥ പ്രകാശമാന ഹോതാ ഹൈ, ഇസീപ്രകാര യഹാ ഭീ സമഝ ലേനാ ചാഹിഏ .൧൦൦.
അബ പുണ്യ-പാപകേ സ്വരൂപകാ ദൃഷ്ടാന്തരൂപ കാവ്യ കഹതേ ഹൈം : —
ശ്ലോകാര്ഥ : — (ശൂദ്രാകേ പേടസേ ഏക ഹീ സാഥ ജന്മകോ പ്രാപ്ത ദോ പുത്രോംമേംസേ ഏക ബ്രാഹ്മണകേ യഹാ ഔര ദൂസരാ ശൂദ്രാകേ ഘര പലാ . ഉനമേംസേ) [ഏക : ] ഏക തോ [ബ്രാഹ്മണത്വ-അഭിമാനാത് ] ‘മൈം ബ്രാഹ്മണ ഹൂ ’ ഇസപ്രകാര ബ്രാഹ്മണത്വകേ അഭിമാനസേ [ദൂരാത് ] ദൂരസേ ഹീ [മദിരാം ] മദിരാകാ [ത്യജതി ] ത്യാഗ കരതാ ഹൈ, ഉസേ സ്പര്ശ തക നഹീം കരതാ; തബ [അന്യഃ ] ദൂസരാ [അഹമ് സ്വയമ് ശൂദ്രഃ ഇതി ] ‘മൈം സ്വയം ശൂദ്ര ഹൂ ’ യഹ മാനകര [നിത്യം ] നിത്യ [തയാ ഏവ ] മദിരാസേ ഹീ [സ്നാതി ] സ്നാന ക രതാ ഹൈ അര്ഥാത് ഉസേ പവിത്ര മാനതാ ഹൈ . [ഏതൌ ദ്വൌ അപി ] യദ്യപി വേ ദോനോം [ശൂദ്രികായാഃ ഉദരാത് യുഗപത് നിര്ഗതൌ ] ശൂഡ്ഡദ്രാകേ പേടസേ ഏക ഹീ സാഥ ഉത്പന്ന ഹുഏ ഹൈം വേ [സാക്ഷാത് ശൂദ്രൌ ] (പരമാര്ഥതഃ) ദോനോം സാക്ഷാത് ശൂദ്ര ഹൈം, [അപി ച ] തഥാപി [ജാതിഭേദഭ്രമേണ ] ജാതിഭേദകേ ഭ്രമ സഹിത [ചരതഃ ] പ്രവൃത്തി (ആചരണ) ക രതേ ഹൈം . ഇസീപ്രകാര പുണ്യ ഔര പാപകേ സമ്ബന്ധമേം സമഝനാ ചാഹിഏ .
ഭാവാര്ഥ : — പുണ്യ – പാപ ദോനോം വിഭാവപരിണതിസേ ഉത്പന്ന ഹുഏ ഹൈം, ഇസലിയേ ദോനോം ബന്ധനരൂപ ഹീ ഹൈം . വ്യവഹാരദൃഷ്ടിസേ ഭ്രമവശ ഉനകീ പ്രവൃത്തി ഭിന്ന-ഭിന്ന ഭാസിത ഹോനേസേ, വേ അച്ഛേ ഔര ബൂരേ രൂപസേ ദോ പ്രകാര ദിഖാഈ ദേതേ ഹൈം . പരമാര്ഥദൃഷ്ടി തോ ഉന്ഹേം ഏകരൂപ ഹീ, ബന്ധരൂപ ഹീ, ബുരാ ഹീ ജാനതീ ഹൈ .൧൦൧.
അബ ശുഭാശുഭ കര്മകേ സ്വഭാവകാ വര്ണന ഗാഥാമേം കരതേ ഹൈം : —
കിസ രീത ഹോയ സുശീല ജോ സംസാരമേം ദാഖില കരേ ? ൧൪൫..
൨൩൬