വാരംവാരമബുദ്ധിപൂര്വമപി തം ജേതും സ്വശക്തിം സ്പൃശന് .
ന്നാത്മാ നിത്യനിരാസ്രവോ ഭവതി ഹി ജ്ഞാനീ യദാ സ്യാത്തദാ ..൧൧൬..
ദേഖ സകതാ ഹൈ, ന ജാന സകതാ ഹൈ ഔര ന ആചരണ കര സകതാ ഹൈ, കിന്തു ജഘന്യ ഭാവസേ ദേഖ സകതാ ഹൈ, ജാന സകതാ ഹൈ ഔര ആചരണ കര സകതാ ഹൈ; ഇസസേ യഹ ജ്ഞാത ഹോതാ ഹൈ കി ഉസ ജ്ഞാനീകേ അഭീ അബുദ്ധിപൂര്വക കര്മകലംകകാ വിപാക (ചാരിത്രമോഹസമ്ബന്ധീ രാഗദ്വേഷ) വിദ്യമാന ഹൈ ഔര ഇസസേ ഉസകേ ബന്ധ ഭീ ഹോതാ ഹൈ . ഇസലിയേ ഉസേ യഹ ഉപദേശ ഹൈ കി — ജബ തക കേവലജ്ഞാന ഉത്പന്ന ന ഹോ തബ തക നിരന്തര ജ്ഞാനകാ ഹീ ധ്യാന കരനാ ചാഹിയേ, ജ്ഞാനകോ ഹീ ദേഖനാ ചാഹിയേ, ജ്ഞാനകോ ഹീ ജാനനാ ചാഹിയേ ഔര ജ്ഞാനകാ ഹീ ആചരണ കരനാ ചാഹിയേ . ഇസീ മാര്ഗസേ ദര്ശന-ജ്ഞാന-ചാരിത്രകാ പരിണമന ബഢതാ ജാതാ ഹൈ ഔര ഐസാ കരതേ കരതേ കേവലജ്ഞാന പ്രഗട ഹോതാ ഹൈ . ജബ കേവലജ്ഞാന പ്രഗടതാ ഹൈ തബസേ ആത്മാ സാക്ഷാത് ജ്ഞാനീ ഹൈ ഔര സര്വ പ്രകാരസേ നിരാസ്രവ ഹൈ .
ജബ തക ക്ഷായോപശമിക ജ്ഞാന ഹൈ തബ തക അബുദ്ധിപൂര്വക (ചാരിത്രമോഹകാ) രാഗ ഹോനേ പര ഭീ, ബുദ്ധിപൂര്വക രാഗകേ അഭാവകീ അപേക്ഷാസേ ജ്ഞാനീകേ നിരാസ്രവത്വ കഹാ ഹൈ ഔര അബുദ്ധിപൂര്വക രാഗകാ അഭാവ ഹോനേ പര തഥാ കേവലജ്ഞാന പ്രഗട ഹോനേ പര സര്വഥാ നിരാസ്രവത്വ കഹാ ഹൈ . യഹ, വിവക്ഷാകീ വിചിത്രതാ ഹൈ . അപേക്ഷാസേ സമഝനേ പര യഹ സര്വ കഥന യഥാര്ഥ ഹൈ ..൧൭൨..
അബ ഇസീ അര്ഥകാ കലശരൂപ കാവ്യ കഹതേ ഹൈം : —
ശ്ലോകാര്ഥ : — [ആത്മാ യദാ ജ്ഞാനീ സ്യാത് തദാ ] ആത്മാ ജബ ജ്ഞാനീ ഹോതാ ഹൈ തബ, [സ്വയം ] സ്വയം [നിജബുദ്ധിപൂര്വമ് സമഗ്രം രാഗം ] അപനേ സമസ്ത ബുദ്ധിപൂര്വക രാഗകോ [അനിശം ] നിരന്തര [സംന്യസ്യന് ] ഛോഡതാ ഹുആ അര്ഥാത് ന ക രതാ ഹുആ, [അബുദ്ധിപൂര്വമ് ] ഔര ജോ അബുദ്ധിപൂര്വക രാഗ ഹൈ [തം അപി ] ഉസേ ഭീ [ജേതും ] ജീതനേകേ ലിയേ [വാരമ്വാരമ് ] ബാരമ്ബാര [സ്വശക്തിം സ്പൃശന് ] (ജ്ഞാനാനുഭവനരൂപ) സ്വശക്തികോ സ്പര്ശ കരതാ ഹുആ ഔര (ഇസപ്രകാര) [സക ലാം പരവൃത്തിമ് ഏവ ഉച്ഛിന്ദന് ] സമസ്ത പരവൃത്തികോ – പരപരിണതികോ – ഉഖാഡതാ ഹുആ [ജ്ഞാനസ്യ പൂര്ണഃ ഭവന് ] ജ്ഞാനകേ പൂര്ണഭാവരൂപ ഹോതാ ഹുആ, [ഹി ] വാസ്തവമേം [നിത്യനിരാസ്രവഃ ഭവതി ] സദാ നിരാസ്രവ ഹൈ .
ഭാവാര്ഥ : — ജ്ഞാനീനേ സമസ്ത രാഗകോ ഹേയ ജാനാ ഹൈ . വഹ രാഗകോ മിടാനേകേ ലിയേ ഉദ്യമ കരതാ ഹൈ; ഉസകേ ആസ്രവഭാവകീ ഭാവനാകാ അഭിപ്രായ നഹീം ഹൈ; ഇസലിയേ വഹ സദാ നിരാസ്രവ ഹീ കഹലാതാ ഹൈ .
പരവൃത്തി (പരപരിണതി) ദോ പ്രകാരകീ ഹൈ — അശ്രദ്ധാരൂപ ഔര അസ്ഥിരതാരൂപ . ജ്ഞാനീനേ
൨൭൨