പുദ്ഗലകര്മ ബന്ധം പരിണമയന്തി . ന ചൈതദപ്രസിദ്ധം, പുരുഷഗൃഹീതാഹാരസ്യോദരാഗ്നിനാ രസരുധിരമാംസാദിഭാവൈഃ പരിണാമകരണസ്യ ദര്ശനാത് .
ത്യാജ്യഃ ശുദ്ധനയോ ന ജാതു കൃതിഭിഃ സര്വംക ഷഃ കര്മണാമ് .
പൂര്ണ ജ്ഞാനഘനൌഘമേകമചലം പശ്യന്തി ശാന്തം മഹഃ ..൧൨൩..
പര ഹേതുമാന ഭാവകാ ( – കാര്യഭാവകാ) അനിവാര്യത്വ ഹോനേസേ, ജ്ഞാനാവരണാദി ഭാവസേ പുദ്ഗലകര്മകോ ബന്ധരൂപ പരിണമിത കരതേ ഹൈം . ഔര യഹ അപ്രസിദ്ധ ഭീ നഹീം ഹൈ (അര്ഥാത് ഇസകാ ദൃഷ്ടാന്ത ജഗതമേം പ്രസിദ്ധ ഹൈ — സര്വ ജ്ഞാത ഹൈ); ക്യോംകി മനുഷ്യകേ ദ്വാരാ ഗ്രഹണ കിയേ ഗയേ ആഹാരകാ ജഠരാഗ്നി രസ, രുധിര, മാ സ ഇത്യാദിരൂപമേം പരിണമിത കരതീ ഹൈ യഹ ദേഖാ ജാതാ ഹൈ .
ഭാവാര്ഥ : — ജബ ജ്ഞാനീ ശുദ്ധനയസേ ച്യുത ഹോ തബ ഉസകേ രാഗാദിഭാവോംകാ സദ്ഭാവ ഹോതാ ഹൈ, രാഗാദിഭാവോംകേ നിമിത്തസേ ദ്രവ്യാസ്രവ അവശ്യ കര്മബന്ധകേ കാരണ ഹോതേ ഹൈം ഔര ഇസലിയേ കാര്മണവര്ഗണാ ബന്ധരൂപ പരിണമിത ഹോതീ ഹൈ . ടീകാമേം ജോ യഹ കഹാ ഹൈ കി ‘‘ദ്രവ്യപ്രത്യയ പുദ്ഗലകര്മകോ ബന്ധരൂപ പരിണമിത കരാതേ ഹൈം ’’, സോ നിമിത്തകീ അപേക്ഷാസേ കഹാ ഹൈ . വഹാ യഹ സമഝനാ ചാഹിഏ കി ‘‘ദ്രവ്യപ്രത്യയോംകേ നിമിത്തഭൂത ഹോനേ പര കാര്മണവര്ഗണാ സ്വയം ബന്ധരൂപ പരിണമിത ഹോതീ ഹൈ’’ .൧൭൯-൧൮൦.
അബ ഇസ സര്വ കഥനകാ താത്പര്യരൂപ ശ്ലോക കഹതേ ഹൈം : —
ശ്ലോകാര്ഥ : — [അത്ര ] യഹാ [ഇദമ് ഏവ താത്പര്യം ] യഹീ താത്പര്യ ഹൈ കി [ശുദ്ധനയഃ ന ഹി ഹേയഃ ] ശുദ്ധനയ ത്യാഗനേ യോഗ്യ നഹീം ഹൈ; [ഹി ] ക്യോംകി [തത്-അത്യാഗാത് ബന്ധഃ നാസ്തി ] ഉസകേ അത്യാഗസേ (ക ര്മകാ) ബന്ധ നഹീം ഹോതാ ഔര [തത്-ത്യാഗാത് ബന്ധഃ ഏവ ] ഉസകേ ത്യാഗസേ ബന്ധ ഹീ ഹോതാ ഹൈ .൧൨൨.
‘ശുദ്ധനയ ത്യാഗ കരനേ യോഗ്യ നഹീം ഹൈ’ ഇസ അര്ഥകോ ദൃഢ കരനേവാലാ കാവ്യ പുനഃ കഹതേ ഹൈം : —
ശ്ലോകാര്ഥ : — [ധീര-ഉദാര-മഹിമ്നി അനാദിനിധനേ ബോധേ ധൃതിം നിബധ്നന് ശുദ്ധനയഃ ] ധീര (ചലാചലതാ രഹിത) ഔര ഉദാര (സര്വ പദാര്ഥോംമേം വിസ്താരയുക്ത) ജിസകീ മഹിമാ ഹൈ ഐസേ അനാദിനിധന
൨൮൨