രന്തര്ദാരുണദാരണേന പരിതോ ജ്ഞാനസ്യ രാഗസ്യ ച .
ശുദ്ധജ്ഞാനഘനൌഘമേകമധുനാ സന്തോ ദ്വിതീയച്യുതാഃ ..൧൨൬..
ഇസപ്രകാര (ജ്ഞാനകാ ഔര ക്രോധാദിക തഥാ കര്മ-നോകര്മകാ) ഭേദവിജ്ഞാന ഭലീഭാ തി സിദ്ധ ഹുആ .
ഭാവാര്ഥ : — ഉപയോഗ തോ ചൈതന്യകാ പരിണമന ഹോനേസേ ജ്ഞാനസ്വരൂപ ഹൈ ഔര ക്രോധാദി ഭാവകര്മ, ജ്ഞാനാവരണാദി ദ്രവ്യകര്മ തഥാ ശരീരാദി നോകര്മ — സഭീ പുദ്ഗലദ്രവ്യകേ പരിണാമ ഹോനേസേ ജഡ ഹൈ; ഉനമേം ഔര ജ്ഞാനമേം പ്രദേശഭേദ ഹോനേസേ അത്യന്ത ഭേദ ഹൈ . ഇസലിയേ ഉപയോഗമേം ക്രോധാദിക, കര്മ തഥാ നോകര്മ നഹീം ഹൈ ഔര ക്രോധാദിമേം, കര്മമേം തഥാ നോകര്മമേം ഉപയോഗ നഹീം ഹൈം . ഇസപ്രകാര ഉനമേം പാരമാര്ഥിക ആധാരാധേയസമ്ബന്ധ നഹീം ഹൈ; പ്രത്യേക വസ്തുകാ അപനാ അപനാ ആധാരാധേയത്വ അപനേ-അപനേമേം ഹീ ഹൈ . ഇസലിയേ ഉപയോഗ ഉപയോഗമേം ഹീ ഹൈ ഔര ക്രോധ, ക്രോധമേം ഹീ ഹൈ . ഇസപ്രകാര ഭേദവിജ്ഞാന ഭലീഭാ തി സിദ്ധ ഹോ ഗയാ . (ഭാവകര്മ ഇത്യാദികാ ഔര ഉപയോഗകാ ഭേദ ജാനനാ സോ ഭേദവിജ്ഞാന ഹൈ .).൧൮൧-൧൮൩.
അബ ഇസീ അര്ഥകാ കലശരൂപ കാവ്യ കഹതേ ഹൈം : —
ശ്ലോകാര്ഥ : — [ചൈദ്രൂപ്യം ജഡരൂപതാം ച ദധതോഃ ജ്ഞാനസ്യ രാഗസ്യ ച ] ചിദ്രൂപതാകോ ധാരണ കരനേവാലാ ജ്ഞാന ഔര ജഡരൂപതാകോ ധാരണ കരനേവാലാ രാഗ — [ദ്വയോഃ ] ദോനോംകാ, [അന്തഃ ] അന്തരംഗമേം [ദാരുണദാരണേന ] ദാരുണ വിദാരണകേ ദ്വാരാ (ഭേദ കരനേവാലാ ഉഗ്ര അഭ്യാസകേ ദ്വാരാ), [പരിതഃ വിഭാഗം കൃത്വാ ] സഭീ ഓരസേ വിഭാഗ ക രകേ ( — സമ്പൂര്ണതയാ ദോനോംകോ അലഗ കരകേ — ), [ഇദം നിര്മലമ് ഭേദജ്ഞാനമ് ഉദേതി ] യഹ നിര്മല ഭേദജ്ഞാന ഉദയകോ പ്രാപ്ത ഹുആ ഹൈ; [അധുനാ ] ഇസലിയേ അബ [ഏക മ് ശുദ്ധ-ജ്ഞാനഘന-ഓഘമ് അധ്യാസിതാഃ ] ഏക ശുദ്ധവിജ്ഞാനഘനകേ പുഞ്ജമേം സ്ഥിത ഔര [ദ്വിതീയ-ച്യുതാഃ ] അന്യസേ അര്ഥാത് രാഗസേ രഹിത [സന്തഃ ] ഹേ സത്പുരുഷോം ! [മോദധ്വമ് ] മുദിത ഹോഓ .
ഭാവാര്ഥ : — ജ്ഞാന തോ ചേതനാസ്വരൂപ ഹൈ ഔര രാഗാദിക പുദ്ഗലവികാര ഹോനേസേ ജഡ ഹൈം; കിന്തു അജ്ഞാനസേ ഐസാ ഭാസിത ഹോതാ ഹൈ കി മാനോം ജ്ഞാന ഭീ രാഗാദിരൂപ ഹോ ഗയാ ഹോ, അര്ഥാത് ജ്ഞാന ഔര രാഗാദിക ദോനോം ഏകരൂപ – ജഡരൂപ – ഭാസിത ഹോതേ ഹൈം . ജബ അംതരംഗമേം ജ്ഞാന ഔര രാഗാദികാ ഭേദ കരനേകാ തീവ്ര അഭ്യാസ കരനേസേ ഭേദജ്ഞാന പ്രഗട ഹോതാ ഹൈ തബ യഹ ജ്ഞാത ഹോതാ ഹൈ കി ജ്ഞാനകാ സ്വഭാവ തോ മാത്ര ജാനനേകാ ഹീ ഹൈ, ജ്ഞാനമേം ജോ രാഗാദികീ കലുഷതാ – ആകുലതാരൂപ സങ്കല്പ-വികല്പ ഭാസിത ഹോതേ ഹൈം വേ സബ പുദ്ഗലവികാര ഹൈം, ജഡ ഹൈം . ഇസപ്രകാര ജ്ഞാന ഔര രാഗാദികേ ഭേദകാ സ്വാദ ആതാ ഹൈ അര്ഥാത് അനുഭവ ഹോതാ ഹൈ . ജബ ഐസാ ഭേദജ്ഞാന ഹോതാ ഹൈ തബ ആത്മാ ആനന്ദിത ഹോതാ ഹൈ, ക്യോംകി ഉസേ ജ്ഞാത ഹൈ കി ‘‘സ്വയം