ജ്ഞാനമയസ്യ ഭാവസ്യാഭാവാദാത്മാനം ന ജാനാതി . യസ്ത്വാത്മാനം ന ജാനാതി സോനാത്മാനമപി ന ജാനാതി, സ്വരൂപപരരൂപസത്താസത്താഭ്യാമേകസ്യ വസ്തുനോ നിശ്ചീയമാനത്വാത് . തതോ യ ആത്മാനാത്മാനൌ ന ജാനാതി സ ജീവാജീവൌ ന ജാനാതി . യസ്തു ജീവാജീവൌ ന ജാനാതി സ സമ്യഗ്ദൃഷ്ടിരേവ ന ഭവതി . തതോ രാഗീ ജ്ഞാനാഭാവാന്ന ഭവതി സമ്യഗ്ദൃഷ്ടിഃ . ശ്രുതകേവലീ ജൈസാ ഹോ തഥാപി വഹ ജ്ഞാനമയ ഭാവകേ അഭാവകേ കാരണ ആത്മാകോ നഹീം ജാനതാ ഔര ജോ ആത്മാകോ നഹീം ജാനതാ വഹ അനാത്മാകോ ഭീ നഹീം ജാനതാ, ക്യോംകി സ്വരൂപസേ സത്താ ഔര പരരൂപസേ അസത്താ — ഇന ദോനോംകേ ദ്വാരാ ഏക വസ്തുകാ നിശ്ചയ ഹോതാ ഹൈ; (ജിസേ അനാത്മാകാ – രാഗകാ – നിശ്ചയ ഹുആ ഹോ ഉസേ അനാത്മാ ഔര ആത്മാ — ദോനോംകാ നിശ്ചയ ഹോനാ ചാഹിയേ .) ഇസപ്രകാര ജോ ആത്മാ ഔര അനാത്മാകോ നഹീം ജാനതാ വഹ ജീവ ഔര അജീവകോ നഹീം ജാനതാ; തഥാ ജോ ജീവ ഔര അജീവകോ നഹീം ജാനതാ വഹ സമ്യഗ്ദൃഷ്ടി ഹീ നഹീം ഹൈ, ഇസലിയേ രാഗീ (ജീവ) ജ്ഞാനകേ അഭാവകേ കാരണ സമ്യഗ്ദൃഷ്ടി നഹീം ഹോതാ .
ഭാവാര്ഥ : — യഹാ ‘രാഗ’ ശബ്ദസേ അജ്ഞാനമയ രാഗദ്വേഷമോഹ കഹേ ഗയേ ഹൈം . ഔര ‘അജ്ഞാനമയ’ കഹനേസേ മിഥ്യാത്വ-അനന്താനുബംധീസേ ഹുഏ രാഗാദിക സമഝനാ ചാഹിയേ, മിഥ്യാത്വകേ ബിനാ ചാരിത്രമോഹകേ ഉദയകാ രാഗ നഹീം ലേനാ ചാഹിയേ; ക്യോംകി അവിരതസമ്യഗ്ദൃഷ്ടി ഇത്യാദികോ ചാരിത്രമോഹകേ ഉദയ സമ്ബന്ധീ ജോ രാഗ ഹൈ സോ ജ്ഞാനസഹിത ഹൈ; സമ്യഗ്ദൃഷ്ടി ഉസ രാഗകോ കര്മോദയസേ ഉത്പന്ന ഹുആ രോഗ ജാനതാ ഹൈ ഔര ഉസേ മിടാനാ ഹീ ചാഹതാ ഹൈ; ഉസേ ഉസ രാഗകേ പ്രതി രാഗ നഹീം ഹൈ . ഔര സമ്യഗ്ദൃഷ്ടികേ രാഗകാ ലേശമാത്ര സദ്ഭാവ നഹീം ഹൈ ഐസാ കഹാ ഹൈ സോ ഇസകാ കാരണ ഇസപ്രകാര ഹൈ : — സമ്യഗ്ദൃഷ്ടികേ അശുഭ രാഗ തോ അത്യന്ത ഗൌണ ഹൈ ഔര ജോ ശുഭ രാഗ ഹോതാ ഹൈ സേ വഹ ഉസേ കിംചിത്മാത്ര ഭീ ഭലാ (അച്ഛാ) നഹീം സമഝതാ — ഉസകേ പ്രതി ലേശമാത്ര രാഗ നഹീം കരതാ; ഔര നിശ്ചയസേ തോ ഉസകേ രാഗകാ സ്വാമിത്വ ഹീ നഹീം ഹൈ . ഇസലിയേ ഉസകേ ലേശമാത്ര രാഗ നഹീം ഹൈ .
യദി കോഈ ജീവ രാഗകോ ഭലാ ജാനകര ഉസകേ പ്രതി ലേശമാത്ര രാഗ കരേ തോ — വഹ ഭലേ ഹീ സര്വ ശാസ്ത്രോംകോ പഢ ചുകാ ഹോ, മുനി ഹോ, വ്യവഹാരചാരിത്രകാ പാലന കരതാ ഹോ തഥാപി — യഹ സമഝനാ ചാഹിയേ കി ഉസനേ അപനേ ആത്മാകേ പരമാര്ഥസ്വരൂപകോ നഹീം ജാനാ, കര്മോദയജനിത രാഗകോ ഹീ അച്ഛാ മാന രക്ഖാ ഹൈ, തഥാ ഉസീസേ അപനാ മോക്ഷ മാനാ ഹൈ . ഇസപ്രകാര അപനേ ഔര പരകേ പരമാര്ഥ സ്വരൂപകോ ന ജാനനേസേ ജീവ-അജീവകേ പരമാര്ഥ സ്വരൂപകോ നഹീം ജാനതാ . ഔര ജഹാ ജീവ തഥാ അജീവ — ഇന ദോ പദാര്ഥോംകോ ഹീ നഹീം ജാനതാ വഹാ സമ്യഗ്ദൃഷ്ടി കൈസാ ? താത്പര്യ യഹ ഹൈ കി രാഗീ ജീവ സമ്യഗ്ദൃഷ്ടി നഹീം ഹോ സകതാ ..൨൦൧-൨൦൨..
അബ ഇസീ അര്ഥകാ കലശരൂപ കാവ്യ കഹതേ ഹൈം, ജിസ കാവ്യകേ ദ്വാരാ ആചാര്യദേവ
൩൧൬