ആത്മാ കില പരമാര്ഥഃ, തത്തു ജ്ഞാനമ്; ആത്മാ ച ഏക ഏവ പദാര്ഥഃ, തതോ ജ്ഞാനമപ്യേകമേവ പദം; യദേതത്തു ജ്ഞാനം നാമൈകം പദം സ ഏഷ പരമാര്ഥഃ സാക്ഷാന്മോക്ഷോപായഃ . ന ചാഭിനിബോധികാദയോ ഭേദാ ഇദമേകം പദമിഹ ഭിന്ദന്തി, കിന്തു തേപീദമേവൈകം പദമഭിനന്ദന്തി . തഥാ ഹി — യഥാത്ര സവിതുര്ഘനപടലാവഗുണ്ഠിതസ്യ തദ്വിഘടനാനുസാരേണ പ്രാകടയമാസാദയതഃ പ്രകാശനാതിശയഭേദാ ന തസ്യ പ്രകാശസ്വഭാവം ഭിന്ദന്തി, തഥാ ആത്മനഃ കര്മപടലോദയാവഗുണ്ഠിതസ്യ തദ്വിഘടനാനുസാരേണ പ്രാകടയമാസാദയതോ ജ്ഞാനാതിശയഭേദാ ന തസ്യ ജ്ഞാനസ്വഭാവം ഭിന്ദ്യുഃ, കിന്തു പ്രത്യുത തമഭിനന്ദേയുഃ . തതോ നിരസ്തസമസ്തഭേദമാത്മസ്വഭാവഭൂതം ജ്ഞാനമേവൈകമാലമ്ബ്യമ് . തദാലമ്ബനാദേവ ഭവതി പദപ്രാപ്തിഃ, നശ്യതി ഭ്രാന്തിഃ, ഭവത്യാത്മലാഭഃ, സിധ്യത്യനാത്മപരിഹാരഃ, ന കര്മ മൂര്ഛതി, ന രാഗദ്വേഷമോഹാ ഉത്പ്ലവന്തേ, ന പുനഃ കര്മ ആസ്രവതി, ന പുനഃ കര്മ ബധ്യതേ, പ്രാഗ്ബദ്ധം കര്മ ഉപഭുക്തം നിര്ജീര്യതേ, പദ ഹൈ (ക്യോംകി ജ്ഞാനകേ സമസ്ത ഭേദ ജ്ഞാന ഹീ ഹൈൈ); [സഃ ഏഷഃ പരമാര്ഥഃ ] വഹ യഹ പരമാര്ഥ ഹൈ ( – ശുദ്ധനയകാ വിഷയഭൂത ജ്ഞാനസാമാന്യ ഹീ യഹ പരമാര്ഥ ഹൈ – ) [യം ലബ്ധ്വാ ] ജിസേ പ്രാപ്ത കരകേ [നിര്വൃതിം യാതി ] ആത്മാ നിര്വാണകോ പ്രാപ്ത ഹോതാ ഹൈ .
ടീകാ : — ആത്മാ വാസ്തവമേം പരമാര്ഥ (പരമ പദാര്ഥ) ഹൈ ഔര വഹ (ആത്മാ) ജ്ഞാന ഹൈ; ഔര ആത്മാ ഏക ഹീ പദാര്ഥ ഹൈ; ഇസലിയേ ജ്ഞാന ഭീ ഏക ഹീ പദ ഹൈ . യഹ ജോ ജ്ഞാന നാമക ഏക പദ ഹൈ സോ യഹ പരമാര്ഥസ്വരൂപ സാക്ഷാത് മോക്ഷ-ഉപായ ഹൈ . യഹാ , മതിജ്ഞാനാദി (ജ്ഞാനകേ) ഭേദ ഇസ ഏക പദകോ നഹീം ഭേദതേ, കിന്തു വേ ഭീ ഇസീ ഏക പദകാ അഭിനന്ദന കരതേ ഹൈം ( – സമര്ഥന കരതേ ഹൈം ) . ഇസീ ബാതകോ ദൃഷ്ടാന്തപൂര്വക സമഝാതേ ഹൈം : — ജൈസേ ഇസ ജഗതമേം ബാദലോംകേ പടലസേ ഢകാ ഹുആ സൂര്യ ജോ കി ബാദലോംകേ വിഘടന (ബിഖരനേ)കേ അനുസാര പ്രഗടതാകോ പ്രാപ്ത ഹോതാ ഹൈ, ഉസകേ (സൂര്യകേ) പ്രകാശനകീ (പ്രകാശ കരനേകീ) ഹീനാധികതാരൂപ ഭേദ ഉസകേ (സാമാന്യ) പ്രകാശസ്വഭാവകോ നഹീം ഭേദതേ, ഇസീപ്രകാര കര്മപടലകേ ഉദയസേ ഢകാ ഹുആ ആത്മാ ജോ കി കര്മകേ വിഘടന-(ക്ഷയോപശമ)കേ അനുസാര പ്രഗടതാകോ പ്രാപ്ത ഹോതാ ഹൈ, ഉസകേ ജ്ഞാനകീ ഹീനാധികതാരൂപ ഭേദ ഉസകേ (സാമാന്യ) ജ്ഞാനസ്വഭാവകോ നഹീം ഭേദതേ, പ്രത്യുത (ഉലടേ) ഉസകാ അഭിനന്ദന കരതേ ഹൈം . ഇസലിയേ ജിസമേം സമസ്ത ഭേദ ദൂര ഹുഏ ഹൈം ഐസേ ആത്മസ്വഭാവഭൂത ഏക ജ്ഞാനകാ ഹീ അവലമ്ബന കരനാ ചാഹിഏ . ഉസകേ ആലമ്ബനസേ ഹീ (നിജ) പദകീ പ്രാപ്തി ഹോതീ ഹൈ, ഭ്രാന്തികാ നാശ ഹോതാ ഹൈ, ആത്മാകാ ലാഭ ഹോതാ ഹൈ, അനാത്മാകാ പരിഹാര ഹോതാ സിദ്ധ ഹൈ, (ഐസാ ഹോനേസേ) കര്മ ബലവാന നഹീം ഹോ സകതാ, രാഗദ്വേഷമോഹ ഉത്പന്ന നഹീം ഹോതേ, (രാഗദ്വേഷമോഹകേ ബിനാ) പുനഃ കര്മാസ്രവ നഹീം ഹോതാ, (ആസ്രവകേ ബിനാ) പുനഃ കര്മ-ബന്ധ നഹീം ഹോതാ, പൂര്വബദ്ധ കര്മ ഭുക്ത ഹോകര നിര്ജരാകോ പ്രാപ്ത ഹോ ജാതാ ഹൈ, സമസ്ത കര്മകാ അഭാവ ഹോനേസേ സാക്ഷാത് മോക്ഷ ഹോതാ ഹൈ . (ജ്ഞാനകേ ആലമ്ബനകാ ഐസാ