യതോ ഹി സകലേനാപി കര്മണാ കര്മണി ജ്ഞാനസ്യാപ്രകാശനാത് ജ്ഞാനസ്യാനുപലമ്ഭഃ, കേവലേന ജ്ഞാനേനൈവ ജ്ഞാന ഏവ ജ്ഞാനസ്യ പ്രകാശനാത് ജ്ഞാനസ്യോപലമ്ഭഃ, തതോ ബഹവോപി ബഹുനാപി കര്മണാ ജ്ഞാനശൂന്യാ നേദമുപലഭന്തേ, ഇദമനുപലഭമാനാശ്ച കര്മഭിര്ന മുച്യന്തേ . തതഃ കര്മമോക്ഷാര്ഥിനാ കേവലജ്ഞാനാവഷ്ടമ്ഭേന നിയതമേവേദമേകം പദമുപലമ്ഭനീയമ് .
സഹജബോധകലാസുലഭം കില .
കലയിതും യതതാം സതതം ജഗത് ..൧൪൩..
ചാഹതാ ഹോ തോ [നിയതമ് ഏതത് ] നിയത ഐസേ ഇസകോ (ജ്ഞാനകോ) [ഗൃഹാണ ] ഗ്രഹണ കര .
ടീകാ : — കര്മമേം (കര്മകാണ്ഡമേം) ജ്ഞാനകാ പ്രകാശിത ഹോനാ നഹീം ഹോതാ, ഇസലിയേ സമസ്ത കര്മസേ ജ്ഞാനകീ പ്രാപ്തി നഹീം ഹോതീ; ജ്ഞാനമേം ഹീ ജ്ഞാനകാ പ്രകാശന ഹോതാ ഹൈ, ഇസലിയേ കേവല (ഏക) ജ്ഞാനസേ ഹീ ജ്ഞാനകീ പ്രാപ്തി ഹോതീ ഹൈ . ഇസലിയേ ജ്ഞാനശൂന്യ ബഹുതസേ ജീവ, ബഹുതസേ (അനേക പ്രകാരകേ) കര്മ കരനേ പര ഭീ ഇസ ജ്ഞാനപദകോ പ്രാപ്ത നഹീം കര പാതേ ഔര ഇസ പദകോ പ്രാപ്ത ന കരതേ ഹുഏ വേ കര്മോംസേ മുക്ത നഹീം ഹോതേ; ഇസലിയേ കര്മസേ മുക്ത ഹോനേകേ ഇച്ഛുകകോ മാത്ര (ഏക) ജ്ഞാനകേ ആലമ്ബനസേ, നിയത ഐസാ യഹ ഏക പദ പ്രാപ്ത കരനാ ചാഹിയേ .
ഭാവാര്ഥ : — ജ്ഞാനസേ ഹീ മോക്ഷ ഹോതാ ഹൈ, കര്മസേ നഹീം; ഇസലിയേ മോക്ഷാര്ഥീകോ ജ്ഞാനകാ ഹീ ധ്യാന കരനാ ഐസാ ഉപദേശ ഹൈ ..൨൦൫..
അബ ഇസീ അര്ഥകാ കലശരൂപ കാവ്യ കഹതേ ഹൈം : —
ശ്ലോകാര്ഥ : — [ഇദം പദമ് ] യഹ (ജ്ഞാനസ്വരൂപ) പദ [നനു കര്മദുരാസദം ] ക ര്മസേ വാസ്തവമേം ഹൈ; [തതഃ ] ഇസലിയേ [നിജ-ബോധ-കലാ-ബലാത് ] നിജജ്ഞാനകീ കലാകേ ബലസേ [ഇദം കലയിതും ] ഇസ പദകാ ൨അഭ്യാസ കരനേകേ ലിയേ [ജഗത് സതതം യതതാം ] ജഗത സതത പ്രയത്ന കരോ .
ഭാവാര്ഥ : — സമസ്ത കര്മകോ ഛുഡാകര ജ്ഞാനകലാകേ ബല ദ്വാരാ ഹീ ജ്ഞാനകാ അഭ്യാസ കരനേകാ
൩൨൪
൧ദുരാസദ ഹൈ ഔര [സഹജ-ബോധ-കലാ-സുലഭം കില ] സഹജ ജ്ഞാനകീ കലാകേ ദ്വാരാ വാസ്തവമേം സുലഭ
൧ദുരാസദ=ദുഷ്പ്രാപ്യ; ന ജീതാ ജാ സകേ ഐസാ .
൨യഹാ
‘അഭ്യാസ കരനേകേ ലിയേ’ ഐസേ അര്ഥകേ ബദലേമേം ‘അനുഭവ കരനേകേ ലിയേ’, ‘പ്രാപ്ത കരനേകേ ലിയേ’ ഐസാ
അര്ഥ ഭീ ഹോതാ ഹൈ .