സ്വപരയോരവിവേകേ സതി ജീവസ്യാധ്യവസിതിമാത്രമധ്യവസാനം; തദേവ ച ബോധനമാത്രത്വാദ്ബുദ്ധിഃ, വ്യവസാനമാത്രത്വാദ്വയവസായഃ, മനനമാത്രത്വാന്മതിഃ, വിജ്ഞപ്തിമാത്രത്വാദ്വിജ്ഞാനം, ചേതനാമാത്രത്വാച്ചിത്തം, ചിതോ ഭവനമാത്രത്വാദ്ഭാവഃ, ചിതഃ പരിണമനമാത്രത്വാത്പരിണാമഃ .
സ്തന്മന്യേ വ്യവഹാര ഏവ നിഖിലോപ്യന്യാശ്രയസ്ത്യാജിതഃ .
ശുദ്ധജ്ഞാനഘനേ മഹിമ്നി ന നിജേ ബധ്നന്തി സന്തോ ധൃതിമ് ..൧൭൩..
ടീകാ : — സ്വ-പരകാ അവിവേക ഹോ (സ്വ-പരകാ ഭേദജ്ഞാന ന ഹോ) തബ ജീവകീ ഹൈ, ൨വ്യവസാനമാത്രത്വസേ വ്യവസായ ഹൈ, ൩മനനമാത്രത്വസേ മതി ഹൈ, വിജ്ഞപ്തിമാത്രത്വസേ വിജ്ഞാന ഹൈ, ചേതനാമാത്രത്വസേ ചിത്ത ഹൈ, ചേതനകേ ഭവനമാത്രത്വസേ ഭാവ ഹൈ, ചേതനകേ പരിണമനമാത്രത്വസേ പരിണാമ ഹൈ . (ഇസപ്രകാര യഹ സബ ശബ്ദ ഏകാര്ഥവാചീ ഹൈം .)
ഭാവാര്ഥ : — യഹ തോ ബുദ്ധി ആദി ആഠ നാമ കഹേ ഗയേ ഹൈം, വേ സഭീ ചേതന ആത്മാകേ പരിണാമ ഹൈം . ജബ തക സ്വ-പരകാ ഭേദജ്ഞാന ന ഹോ തബ തക ജീവകേ ജോ അപനേ ഔര പരകേ ഏകത്വകേ നിശ്ചയരൂപ പരിണതി പാഈ ജാതീ ഹൈ ഉസേ ബുദ്ധി ആദി ആഠ നാമോംസേ കഹാ ജാതാ ഹൈ ..൨൭൧..
‘അധ്യവസാന ത്യാഗനേ യോഗ്യ കഹേ ഹൈം ഇസസേ ഐസാ ജ്ഞാത ഹോതാ ഹൈ കി വ്യവഹാരകാ ത്യാഗ ഔര നിശ്ചയകാ ഗ്രഹണ കരായാ ഹൈ’ — ഇസ അര്ഥകാ, ഏവം ആഗാമീ കഥനകാ സൂചക കാവ്യ കഹതേ ഹൈം : —
ശ്ലോകാര്ഥ : — ആചാര്യദേവ കഹതേ ഹൈം കി : — [സര്വത്ര യദ് അധ്യവസാനമ് ] സര്വ വസ്തുഓംമേം ജോ അധ്യവസാന ഹോതേ ഹൈം, [അഖിലം ] വേ സഭീ (അധ്യവസാന) [ജിനൈഃ ] ജിനേന്ദ്ര ഭഗവാനനേ [ഏവമ് ] പൂര്വാേക്ത രീതിസേ [ത്യാജ്യം ഉക്തം ] ത്യാഗനേ യോഗ്യ കഹേ ഹൈം, [തത് ] ഇസലിയേ [മന്യേ ] ഹമ യഹ മാനതേ ഹൈം കി [അന്യ-ആശ്രയഃ വ്യവഹാരഃ ഏവ നിഖിലഃ അപി ത്യാജിതഃ ] ‘പര ജിസകാ ആശ്രയ ഹൈ ഐസാ വ്യവഹാര ഹീ സമ്പൂര്ണ ഛുഡായാ ഹൈ’ . [തത് ] തബ ഫി ര, [അമീ സന്തഃ ] യഹ സത്പുരുഷ [ഏകമ് സമ്യക്
൧അധ്യവസിതിമാത്ര അധ്യവസാന ഹൈ; ഔര വഹീ (ജിസേ അധ്യവസാന കഹാ ഹൈ വഹീ) ബോധനമാത്രത്വസേ ബുദ്ധി
൧. അധ്യവസിതി = (ഏകമേം ദൂസരേകീ മാന്യതാപൂര്വക) പരിണതി; (മിഥ്യാ) നിശ്ചിതി; (മിഥ്യാ) നിശ്ചയ ഹോനാ .
൨. വ്യവസാന = കാമമേം ലഗേ രഹനാ; ഉദ്യമീ ഹോനാ; നിശ്ചയ ഹോനാ .
൩. മനന = മാനനാ; ജാനനാ .