ശുദ്ധസ്വഭാവാത്പ്രച്യവമാന ഏവ, രാഗാദിഭിഃ പരിണമ്യതേ . ഇതി താവദ്വസ്തുസ്വഭാവഃ .
മാത്മാത്മനോ യാതി യഥാര്കകാന്തഃ .
വസ്തുസ്വഭാവോയമുദേതി താവത് ..൧൭൫..
നിമിത്ത ന ഹോനേസേ) അപനേ ആപ ഹീ രാഗാദിരൂപ നഹീം പരിണമതാ, പരന്തു ജോ അപനേ ആപ രാഗാദിഭാവകോ
പ്രാപ്ത ഹോനേസേ ആത്മാകോ രാഗാദികാ നിമിത്ത ഹോതാ ഹൈ ഐസേ പരദ്രവ്യകേ ദ്വാരാ ഹീ, ശുദ്ധസ്വഭാവസേ ച്യുത ഹോതാ
ഹുആ ഹീ, രാഗാദിരൂപ പരിണമിത കിയാ ജാതാ ഹൈ . — ഐസാ വസ്തുസ്വഭാവ ഹൈ .
ഭാവാര്ഥ : — സ്ഫ ടികമണി സ്വയം തോ മാത്ര ഏകാകാര ശുദ്ധ ഹീ ഹൈ; വഹ പരിണമനസ്വഭാവവാലാ ഹോനേ പര ഭീ അകേലാ അപനേ ആപ ലലാഈ-ആദിരൂപ നഹീം പരിണമതാ, കിന്തു ലാല ആദി പരദ്രവ്യകേ നിമിത്തസേ (സ്വയം ലലാഈ-ആദിരൂപ പരിണമതേ ഐസേ പരദ്രവ്യകേ നിമിത്തസേ) ലലാഈ-ആദിരൂപ പരിണമതാ ഹൈ . ഇസീപ്രകാര ആത്മാ സ്വയം തോ ശുദ്ധ ഹീ ഹൈ; വഹ പരിണമനസ്വഭാവവാലാ ഹോനേ പര ഭീ അകേലാ അപനേ ആപ രാഗാദിരൂപ നഹീം പരിണമതാ, പരന്തു രാഗാദിരൂപ പരദ്രവ്യകേ നിമിത്തസേ ( – അര്ഥാത് സ്വയം രാഗാദിരൂപ പരിണമന കരനേവാലേ പരദ്രവ്യകേ നിമിത്തസേ) രാഗാദിരൂപ പരിണമതാ ഹൈ . ഐസാ വസ്തുകാ ഹീ സ്വഭാവ ഹൈ, ഉസമേം അന്യ കിസീ തര്കകോ അവകാശ നഹീം ഹൈ ..൨൭൮-൨൭൯..
അബ ഇസ അര്ഥകാ കലശരൂപ കാവ്യ കഹതേ ഹൈം : —
ശ്ലോകാര്ഥ : — [യഥാ അര്കകാന്തഃ ] സൂര്യകാന്തമണികീ ഭാ തി (-ജൈസേ സൂര്യകാന്തമണി സ്വതഃ ഹീ അഗ്നിരൂപ പരിണമിത നഹീം ഹോതാ, ഉസകേ അഗ്നിരൂപ പരിണമനമേം സൂര്യബിമ്ബ നിമിത്ത ഹൈ, ഉസീപ്രകാര) [ആത്മാ ആത്മനഃ രാഗാദിനിമിത്തഭാവമ് ജാതു ന യാതി ] ആത്മാ അപനേകോ രാഗാദികാ നിമിത്ത ക ഭീ ഭീ നഹീം ഹോതാ, [തസ്മിന് നിമിത്തം പരസംഗഃ ഏവ ] ഉസമേം നിമിത്ത പരസംഗ ഹീ ( – പരദ്രവ്യകാ സംഗ ഹീ) ഹൈ — [അയമ് വസ്തുസ്വഭാവഃ ഉദേതി താവത് ] ഐസാ വസ്തുസ്വഭാവ പ്രകാശമാന ഹൈ . (സദൈവ വസ്തുകാ ഐസാ ഹീ സ്വഭാവ ഹൈ, ഇസേ കിസീനേ ബനായാ നഹീം ഹൈ .) .൧൭൫.
‘ഐസേ വസ്തുസ്വഭാവകോ ജാനതാ ഹുആ ജ്ഞാനീ രാഗാദികോ നിജരൂപ നഹീം കരതാ’ ഇസ അര്ഥകാ, തഥാ ആഗാമീ ഗാഥാകാ സൂചക ശ്ലോക കഹതേ ഹൈം : —