ആത്മാത്മനാ രാഗാദീനാമകാരക ഏവ, അപ്രതിക്രമണാപ്രത്യാഖ്യാനയോര്ദ്വൈവിധ്യോപദേശാന്യഥാനുപപത്തേഃ . യഃ ഖലു അപ്രതിക്രമണാപ്രത്യാഖ്യാനയോര്ദ്രവ്യഭാവഭേദേന ദ്വിവിധോപദേശഃ സ, ദ്രവ്യഭാവയോര്നിമിത്ത- നൈമിത്തികഭാവം പ്രഥയന്, അകര്തൃത്വമാത്മനോ ജ്ഞാപയതി . തത ഏതത് സ്ഥിതം — പരദ്രവ്യം നിമിത്തം, നൈമിത്തികാ ആത്മനോ രാഗാദിഭാവാഃ . യദ്യേവം നേഷ്യേത തദാ ദ്രവ്യാപ്രതിക്രമണാപ്രത്യാഖ്യാനയോഃ കര്തൃത്വനിമിത്തത്വോപദേശോനര്ഥക ഏവ സ്യാത്, തദനര്ഥകത്വേ ത്വേകസ്യൈവാത്മനോ രാഗാദിഭാവനിമിത്തത്വാപത്തൌ നിത്യകര്തൃത്വാനുഷംഗാന്മോക്ഷാഭാവഃ പ്രസജേച്ച . തതഃ പരദ്രവ്യമേവാത്മനോ രാഗാദിഭാവനിമിത്തമസ്തു . തഥാ സതി തു രാഗാദീനാമകാരക ഏവാത്മാ . തഥാപി യാവന്നിമിത്തഭൂതം ദ്രവ്യം ന പ്രതിക്രാമതി ന പ്രത്യാചഷ്ടേ ച താവന്നൈമിത്തികഭൂതം ഭാവം ന പ്രതിക്രാമതി ന പ്രത്യാചഷ്ടേ ച, യാവത്തു ഭാവം ന പ്രതിക്രാമതി ന പ്രത്യാചഷ്ടേ
[യാവത് ] ജബ തക [ആത്മാ ] ആത്മാ [ദ്രവ്യഭാവയോഃ ] ദ്രവ്യകാ ഔര ഭാവകാ [അപ്രതിക്രമണമ് ച അപ്രത്യാഖ്യാനം ] അപ്രതിക്ര മണ തഥാ അപ്രത്യാഖ്യാന [കരോതി ] ക രതാ ഹൈ [താവത് ] തബ തക [സഃ ] വഹ [കര്താ ഭവതി ] ക ര്താ ഹോതാ ഹൈ, [ജ്ഞാതവ്യഃ ] ഐസാ ജാനനാ ചാഹിഏ .
ടീകാ : — ആത്മാ സ്വതഃ രാഗാദികാ അകാരക ഹീ ഹൈ; ക്യോംകി യദി ഐസാ ന ഹോ തോ (അര്ഥാത് യദി ആത്മാ സ്വതഃ ഹീ രാഗാദിഭാവോംകാ കാരക ഹോ തോ) അപ്രതിക്രമണ ഔര അപ്രത്യാഖ്യാനകീ ദ്വിവിധതാകാ ഉപദേശ നഹീം ഹോ സകതാ . അപ്രതിക്രമണ ഔര അപ്രത്യാഖ്യാനകാ ജോ വാസ്തവമേം ദ്രവ്യ ഔര ഭാവകേ ഭേദസേ ദ്വിവിധ (ദോ പ്രകാരകാ) ഉപദേശ ഹൈ വഹ, ദ്രവ്യ ഔര ഭാവകേ നിമിത്ത-നൈമിത്തികത്വകോ പ്രഗട കരതാ ഹുആ, ആത്മാകേ അകര്തൃത്വകോ ഹീ ബതലാതാ ഹൈ . ഇസലിയേ യഹ നിശ്ചിത ഹുആ കി പരദ്രവ്യ നിമിത്ത ഹൈ ഔര ആത്മാകേ രാഗാദിഭാവ നൈമിത്തിക ഹൈം . യദി ഐസാ ന മാനാ ജായേ തോ ദ്രവ്യ-അപ്രതിക്രമണ ഔര ദ്രവ്യ-അപ്രത്യാഖ്യാന കര്തൃത്വകേ നിമിത്തരൂപ ഉപദേശ നിരര്ഥക ഹീ ഹോഗാ, ഔര വഹ നിരര്ഥക ഹോനേ പര ഏക ഹീ ആത്മാകോ രാഗാദിഭാവോംകാ നിമിത്തത്വ ആ ജായേഗാ, ജിസസേ നിത്യ-കര്തൃത്വകാ പ്രസംഗ ആ ജായേഗാ, ജിസസേ മോക്ഷകാ അഭാവ സിദ്ധ ഹോഗാ . ഇസലിയേ പരദ്രവ്യ ഹീ ആത്മാകേ രാഗാദിഭാവോംകാ നിമിത്ത ഹോ . ഔര ഐസാ ഹോനേ പര, യഹ സിദ്ധ ഹുആ കി ആത്മാ രാഗാദികാ അകാരക ഹീ ഹൈ . (ഇസപ്രകാര യദ്യപി ആത്മാ രാഗാദികാ അകാരക ഹീ ഹൈ) തഥാപി ജബ തക വഹ നിമിത്തഭൂത ദ്രവ്യകാ ( – പരദ്രവ്യകാ) പ്രതിക്രമണ തഥാ പ്രത്യാഖ്യാന നഹീം കരതാ തബ തക നൈമിത്തികഭൂത ഭാവകാ ( – രാഗാദിഭാവകാ) പ്രതിക്രമണ തഥാ പ്രത്യാഖ്യാന നഹീം കരതാ, ഔര ജബ തക ഭാവകാ പ്രതിക്രമണ തഥാ പ്രത്യാഖ്യാന നഹീം കരതാ തബ തക വഹ ഉനകാ കര്താ ഹീ ഹൈ; ജബ വഹ നിമിത്തഭൂത ദ്രവ്യകാ പ്രതിക്രമണ തഥാ പ്രത്യാഖ്യാന കരതാ ഹൈ തഭീ നൈമിത്തികഭൂത ഭാവകാ
൪൧൮