മത്കാര്യത്വാഭാവാത്, — ഇതി തത്ത്വജ്ഞാനപൂര്വകം പുദ്ഗലദ്രവ്യം നിമിത്തഭൂതം പ്രത്യാചക്ഷാണോ നൈമിത്തികഭൂതം ബന്ധസാധകം ഭാവം പ്രത്യാചഷ്ടേ, തഥാ സമസ്തമപി പരദ്രവ്യം പ്രത്യാചക്ഷാണസ്തന്നിമിത്തം ഭാവം പ്രത്യാചഷ്ടേ . ഏവം ദ്രവ്യഭാവയോരസ്തി നിമിത്തനൈമിത്തികഭാവഃ .
തന്മൂലാം ബഹുഭാവസന്തതിമിമാമുദ്ധര്തുകാമഃ സമമ് .
യേനോന്മൂലിതബന്ധ ഏഷ ഭഗവാനാത്മാത്മനി സ്ഫൂ ര്ജതി ..൧൭൮..
ഹൈ, ഇസലിഏ ഉസകോ മേരേ കാര്യത്വകാ അഭാവ ഹൈ;’’ — ഇസപ്രകാര തത്ത്വജ്ഞാനപൂര്വക നിമിത്തഭൂത പുദ്ഗലദ്രവ്യകാ പ്രത്യാഖ്യാന കരതാ ഹുആ ആത്മാ ( – മുനി) ജൈസേ നൈമിത്തികഭൂത ബന്ധസാധക ഭാവകാ പ്രത്യാഖ്യാന കരതാ ഹൈ, ഉസീപ്രകാര സമസ്ത പരദ്രവ്യകാ പ്രത്യാഖ്യാന കരതാ ഹുആ ( – ത്യാഗ കരതാ ഹുആ) ആത്മാ ഉസകേ നിമിത്തസേ ഹോനേവാലേ ഭാവകാ പ്രത്യാഖ്യാന കരതാ ഹൈ . ഇസപ്രകാര ദ്രവ്യ ഔര ഭാവകോ നിമിത്ത-നൈമിത്തികതാ ഹൈ .
ഭാവാര്ഥ : — യഹാ അധഃകര്മ ഔര ഉദ്ദേശിക ആഹാരകേ ദൃഷ്ടാന്തസേ ദ്രവ്യ ഔര ഭാവകീ നിമിത്ത- നൈമിത്തികതാ ദൃഢ കീ ഹൈ .
ജിസ പാപകര്മസേ ആഹാര നിഷ്പന്ന ഹോ ഉസ പാപകര്മകോ അധഃകര്മ കഹതേ ഹൈം, തഥാ ഉസ ആഹാരകോ ഭീ അധഃകര്മ കഹതേ ഹൈം . ജോ ആഹാര, ഗ്രഹണ കരനേവാലേകേ നിമിത്തസേ ഹീ ബനായാ ഗയാ ഹോ ഉസേ ഉദ്ദേശിക കഹതേ ഹൈം . ഐസേ (അധഃകര്മ ഔര ഉദ്ദേശിക) ആഹാരകാ ജിസനേ പ്രത്യാഖ്യാന നഹീം കിയാ ഉസനേ ഉസകേ നിമിത്തസേ ഹോനേവാലേ ഭാവകാ പ്രത്യാഖ്യാന നഹീം കിയാ ഔര ജിസനേ തത്ത്വജ്ഞാനപൂര്വക ഉസ ആഹാരകാ പ്രത്യാഖ്യാന കിയാ ഹൈ ഉസനേ ഉസകേ നിമിത്തസേ ഹോനേവാലേ ഭാവകാ പ്രത്യാഖ്യാന കിയാ ഹൈ . ഇസപ്രകാര സമസ്ത ദ്രവ്യകോ ഔര ഭാവകോ നിമിത്ത-നൈമിത്തികഭാവ ജാനനാ ചാഹിയേ . ജോ പരദ്രവ്യകോ ഗ്രഹണ കരതാ ഹൈ ഉസേ രാഗാദിഭാവ ഭീ ഹോതേ ഹൈം, വഹ ഉനകാ കര്താ ഭീ ഹോതാ ഹൈ ഔര ഇസലിയേ കര്മകാ ബന്ധ ഭീ കരതാ ഹൈ; ജബ ആത്മാ ജ്ഞാനീ ഹോതാ ഹൈ തബ ഉസേ കുഛ ഗ്രഹണ കരനേകാ രാഗ നഹീം ഹോതാ, ഇസലിയേ രാഗാദിരൂപ പരിണമന ഭീ നഹീം ഹോതാ ഔര ഇസലിയേ ആഗാമീ ബന്ധ ഭീ നഹീം ഹോതാ . (ഇസപ്രകാര ജ്ഞാനീ പരദ്രവ്യകാ കര്താ നഹീം ഹൈ .)..൨൮൬-൨൮൭..
അബ ഇസീ അര്ഥകാ കലശരൂപ കാവ്യ കഹതേ ഹൈം, ജിസമേം പരദ്രവ്യകേ ത്യാഗനേകാ ഉപദേശ ഹൈ : —
ശ്ലോകാര്ഥ : — [ഇതി ] ഇസപ്രകാര (പരദ്രവ്യ ഔര അപനേ ഭാവകീ നിമിത്ത-നൈമിത്തിക താകോ) [ആലോച്യ ] വിചാര കരകേ, [തദ്-മൂലാം ഇമാമ് ബഹുഭാവസന്തതിമ് സമമ് ഉദ്ധര്തുകാമഃ ]