ഭിന്നകരണാസമ്ഭവാത്, ഭഗവതീ പ്രജ്ഞൈവ ഛേദനാത്മകം കരണമ് . തയാ ഹി തൌ ഛിന്നൌ നാനാത്വമ- വശ്യമേവാപദ്യേതേ; തതഃ പ്രജ്ഞയൈവാത്മബന്ധയോര്ദ്വിധാകരണമ് . നനു കഥമാത്മബന്ധൌ ചേത്യചേതകഭാവേനാത്യന്ത- പ്രത്യാസത്തേരേകീഭൂതൌ ഭേദവിജ്ഞാനാഭാവാദേകചേതകവദ്വയവഹ്രിയമാണൌ പ്രജ്ഞയാ ഛേത്തും ശക്യേതേ ? നിയതസ്വ- ലക്ഷണസൂക്ഷ്മാന്തഃസന്ധിസാവധാനനിപാതനാദിതി ബുധ്യേമഹി . ആത്മനോ ഹി സമസ്തശേഷദ്രവ്യാസാധാരണത്വാ- ച്ചൈതന്യം സ്വലക്ഷണമ് . തത്തു പ്രവര്തമാനം യദ്യദഭിവ്യാപ്യ പ്രവര്തതേ നിവര്തമാനം ച യദ്യദുപാദായ നിവര്തതേ തത്തത്സമസ്തമപി സഹപ്രവൃത്തം ക്രമപ്രവൃത്തം വാ പര്യായജാതമാത്മേതി ലക്ഷണീയഃ, തദേകലക്ഷണലക്ഷ്യത്വാത്; സമസ്തസഹക്രമപ്രവൃത്താനന്തപര്യായാവിനാഭാവിത്വാച്ചൈതന്യസ്യ ചിന്മാത്ര ഏവാത്മാ നിശ്ചേതവ്യഃ, ഇതി യാവത് . ഭഗവതീ പ്രജ്ഞാ ഹീ ( – ജ്ഞാനസ്വരൂപ ബുദ്ധി ഹീ) ഛേദനാത്മക ( – ഛേദനകേ സ്വഭാവവാലാ) കരണ ഹൈ . ഉസ പ്രജ്ഞാകേ ദ്വാരാ ഉനകാ ഛേദ കരനേ പര വേ അവശ്യ ഹീ നാനാത്വകോ പ്രാപ്ത ഹോതേ ഹൈം; ഇസലിയേ പ്രജ്ഞാ ദ്വാരാ ഹീ ആത്മാ ഔര ബന്ധകോ ദ്വിധാ കിയാ ജാതാ ഹൈ (അര്ഥാത് പ്രജ്ഞാരൂപ കരണ ദ്വാരാ ഹീ ആത്മാ ഔര ബന്ധ ജുദേ കിയേ ജാതേ ഹൈം) .
(യഹാ പ്രശ്ന ഹോതാ ഹൈ കി – ) ആത്മാ ഔര ബന്ധ ജോ കി ൧ചേത്യചേതകഭാവകേ ദ്വാരാ അത്യന്ത നികടതാകേ കാരണ ഏക ( – ഏക ജൈസേ – ) ഹോ രഹേ ഹൈം, ഔര ഭേദവിജ്ഞാനകേ അഭാവകേ കാരണ, മാനോ വേ ഏക ചേതക ഹീ ഹോം ഐസാ ജിനകാ വ്യവഹാര കിയാ ജാതാ ഹൈ (അര്ഥാത് ജിന്ഹേം ഏക ആത്മാകേ രൂപമേം ഹീ വ്യവഹാരമേം മാനാ ജാതാ ഹൈ) ഉന്ഹേം പ്രജ്ഞാകേ ദ്വാരാ വാസ്തവമേം കൈസേ ഛേദാ ജാ സകതാ ഹൈ ?
(ഇസകാ സമാധാന കരതേ ഹുഏ ആചാര്യദേവ കഹതേ ഹൈം : — ) ആത്മാ ഔര ബന്ധകേ നിയത സ്വലക്ഷണോംകീ സൂക്ഷ്മ അന്തഃസംധിമേം (അന്തരംഗകീ സംധിമേം) പ്രജ്ഞാഛേനീകോ സാവധാന ഹോകര പടകനേസേ ( – ഡാലനേസേ, മാരനേസേ) ഉനകോ ഛേദാ ജാ സകതാ ഹൈ അര്ഥാത് ഉന്ഹേം അലഗ കിയാ ജാ സകതാ ഹൈ, ഐസാ ഹമ ജാനതേ ഹൈം .
ആത്മാകാ സ്വലക്ഷണ ചൈതന്യ ഹൈ, ക്യോംകി വഹ സമസ്ത ശേഷ ദ്രവ്യോംസേ അസാധാരണ ഹൈ ( – വഹ അന്യ ദ്രവ്യോംമേം നഹീം ഹൈ) . വഹ (ചൈതന്യ) പ്രവര്തമാന ഹോതാ ഹുആ ജിസ-ജിസ പര്യായകോ വ്യാപ്ത ഹോകര പ്രവര്തതാ ഹൈ ഔര നിവര്തമാന ഹോതാ ഹുആ ജിസ-ജിസ പര്യായകോ ഗ്രഹണ കരകേ നിവര്തതാ ഹൈ വേ സമസ്ത സഹവര്തീ യാ ക്രമവര്തീ പര്യായേം ആത്മാ ഹൈം, ഇസപ്രകാര ലക്ഷിത കരനാ ( – ലക്ഷണസേ പഹചാനനാ) ചാഹിയേ, (അര്ഥാത് ജിന -ജിന ഗുണപര്യായോംമേം ചൈതന്യലക്ഷണ വ്യാപ്ത ഹോതാ ഹൈ; വേ സബ ഗുണപര്യായേം ആത്മാ ഹൈം ഐസാ ജാനനാ ചാഹിഏ) ക്യോംകി ആത്മാ ഉസീ ഏക ലക്ഷണസേ ലക്ഷ്യ ഹൈ (അര്ഥാത് ചൈതന്യലക്ഷണസേ ഹീ പഹിചാനാ ജാതാ ഹൈ) . ഔര സമസ്ത സഹവര്തീ തഥാ ക്രമവര്തീ അനന്ത പര്യായോംകേ സാഥ ചൈതന്യകാ അവിനാഭാവീപനാ ഹോനേസേ ചിന്മാത്ര ഹീ ആത്മാ ഹൈ ഐസാ നിശ്ചയ കരനാ ചാഹിഏ . ഇതനാ ആത്മാകേ സ്വലക്ഷണകേ സമ്ബന്ധമേം ഹൈ .
൪൩൦
൧ആത്മാ ചേതക ഹൈ ഔര ബന്ധ ചൈത്യ ഹൈ; വേ ദോനോം അജ്ഞാനദശാമേം ഏകസേ അനുഭവമേം ആതേ ഹൈം .