ഭവതി . യദാ ത്വയമേവ പ്രതിനിയതസ്വലക്ഷണനിര്ജ്ഞാനാത് പ്രകൃതിസ്വഭാവമാത്മനോ ബന്ധനിമിത്തം മുഞ്ചതി, തദാ സ്വപരയോര്വിഭാഗജ്ഞാനേന ജ്ഞായകോ ഭവതി, സ്വപരയോര്വിഭാഗദര്ശനേന ദര്ശകോ ഭവതി, സ്വപരയോര്വിഭാഗപരിണത്യാ ച സംയതോ ഭവതി; തദൈവ ച പരാത്മനോരേകത്വാധ്യാസസ്യാകരണാദകര്താ ഭവതി .
അപനേ ഏകത്വകാ അധ്യാസ കരനേസേ കര്താ ഹൈ . ഔര ജബ യഹീ ആത്മാ, (അപനേ ഔര പരകേ ഭിന്ന-ഭിന്ന) നിശ്ചിത സ്വലക്ഷണോംകേ ജ്ഞാനകേ (ഭേദജ്ഞാനകേ) കാരണ, പ്രകൃതികേ സ്വഭാവകോ — ജോ കി അപനേകോ ബന്ധകാ നിമിത്ത ഹൈ ഉസകോ — ഛോഡതാ ഹൈ, തബ സ്വ-പരകേ വിഭാഗജ്ഞാനസേ (ഭേദജ്ഞാനസേ) ജ്ഞായക ഹൈ, സ്വ-പരകേ വിഭാഗദര്ശനസേ (ഭേദദര്ശനസേ) ദര്ശക ഹൈ ഔര സ്വ-പരകീ വിഭാഗപരിണതിസേ (ഭേദപരിണതിസേ) സംയത ഹൈ; ഔര തഭീ സ്വ-പരകേ ഏകത്വകാ അധ്യാസ ന കരനേസേ അകര്താ ഹൈ ..൩൧൪-൩൧൫..
ഭാവാര്ഥ : — ജബ തക യഹ ആത്മാ സ്വ-പരകേ ലക്ഷണകോ നഹീം ജാനതാ തബ തക വഹ ഭേദജ്ഞാനകേ അഭാവകേ കാരണ കര്മപ്രകൃതികേ ഉദയകോ അപനാ സമഝകര പരിണമിത ഹോതാ ഹൈ, ഇസപ്രകാര മിഥ്യാദൃഷ്ടി, അജ്ഞാനീ, അസംയമീ ഹോകര, കര്താ ഹോകര, കര്മകാ ബന്ധ കരതാ ഹൈ . ഔര ജബ ആത്മാകോ ഭേദജ്ഞാന ഹോതാ ഹൈ തബ വഹ കര്താ നഹീം ഹോതാ, ഇസലിയേ കര്മകാ ബന്ധ നഹീം കരതാ, ജ്ഞാതാദ്രഷ്ടാരൂപസേ പരിണമിത ഹോതാ ഹൈ .
‘ഇസപ്രകാര ഭോക്തൃത്വ ഭീ ആത്മാകാ സ്വഭാവ നഹീം ഹൈ’ ഇസ അര്ഥകാ, ആഗാമീ ഗാഥാകാ സൂചക ശ്ലോക കഹതേ ഹൈം : —
ശ്ലോകാര്ഥ : — [കര്തൃത്വവത് ] കര്തൃത്വകീ ഭാ തി [ഭോക്തൃത്വം അസ്യ ചിതഃ സ്വഭാവഃ സ്മൃതഃ ന ] ഭോക്തൃത്വ ഭീ ഇസ ചൈതന്യകാ (ചിത്സ്വരൂപ ആത്മാകാ) സ്വഭാവ നഹീം കഹാ ഹൈ . [അജ്ഞാനാത് ഏവ അയം ഭോക്താ ] വഹ അജ്ഞാനസേ ഹീ ഭോക്താ ഹൈ, [തദ്-അഭാവാത് അവേദകഃ ] അജ്ഞാനകാ അഭാവ ഹോനേ പര വഹ അഭോക്ത ഹൈ .൧൯൬.
അബ ഇസീ അര്ഥകോ ഗാഥാ ദ്വാരാ കഹതേ ഹൈം : —
൪൬൨