ജ്ഞാനീ തു നിരസ്തഭേദഭാവശ്രുതജ്ഞാനലക്ഷണശുദ്ധാത്മജ്ഞാനസദ്ഭാവേന പരതോത്യന്തവിരക്ത ത്വാത് പ്രകൃതി- വഭാവം സ്വയമേവ മുംചതി, തതോമധുരം മധുരം വാ കര്മഫലമുദിതം ജ്ഞാതൃത്വാത് കേവലമേവ ജാനാതി, ന പുനര്ജ്ഞാനേ സതി പരദ്രവ്യസ്യാഹംതയാനുഭവിതുമയോഗ്യത്വാദ്വേദയതേ . അതോ ജ്ഞാനീ പ്രകൃതിസ്വഭാവവിരക്ത ത്വാദവേദക ഏവ .
ജാനാതി കേവലമയം കില തത്സ്വഭാവമ് .
ച്ഛുദ്ധസ്വഭാവനിയതഃ സ ഹി മുക്ത ഏവ ..൧൯൮..
ടീകാ : — ജ്ഞാനീ തോ ജിസമേംസേ ഭേദ ദൂര ഹോ ഗയേ ഹൈം ഐസാ ഭാവശ്രുതജ്ഞാന ജിസകാ സ്വരൂപ ഹൈ, ഐസേ ശുദ്ധാത്മജ്ഞാനകേ ( – ശുദ്ധ ആത്മാകേ ജ്ഞാനകേ) സദ്ഭാവകേ കാരണ, പരസേ അത്യന്ത വിരക്ത ഹോനേസേ പ്രകൃതി-(കര്മോദയ)കേ സ്വഭാവകോ സ്വയമേവ ഛോഡ ദേതാ ഹൈ, ഇസലിയേ ഉദയമേം ആയേ ഹുഏ അമധുര യാ മധുര കര്മഫലകോ ജ്ഞാതാപനേകേ കാരണ മാത്ര ജാനതാ ഹീ ഹൈ, കിന്തു ജ്ഞാനകേ ഹോനേ പര ( – ജ്ഞാന ഹോ തബ) പരദ്രവ്യകോ ‘അഹം’രൂപസേ അനുഭവ കരനേകീ അയോഗ്യതാ ഹോനേസേ (ഉസ കര്മഫലകോ) നഹീം വേദതാ . ഇസലിയേ, ജ്ഞാനീ പ്രകൃതിസ്വഭാവസേ വിരക്ത ഹോനേസേ അവേദക ഹീ ഹൈ .
ഭാവാര്ഥ : — ജോ ജിസസേ വിരക്ത ഹോതാ ഹൈ ഉസേ വഹ അപനേ വശ തോ ഭോഗതാ നഹീം ഹൈ, ഔര യദി പരവശ ഹോകര ഭോഗതാ ഹൈ തോ വഹ പരമാര്ഥസേ ഭോക്താ നഹീം കഹലാതാ . ഇസ ന്യായസേ ജ്ഞാനീ — ജോ കി പ്രകൃതിസ്വഭാവകോ (കര്മോദയകോ) അപനാ ന ജാനനേസേ ഉസസേ വിരക്ത ഹൈ വഹ — സ്വയമേവ തോ പ്രകൃതിസ്വഭാവകോ നഹീം ഭോഗതാ, ഔര ഉദയകീ ബലവത്താസേ പരവശ ഹോതാ ഹുആ അപനീ നിര്ബലതാസേ ഭോഗതാ ഹൈ തോ ഉസേ പരമാര്ഥസേ ഭോക്താ നഹീം കഹാ ജാ സകതാ, വ്യവഹാരസേ ഭോക്താ കഹലാതാ ഹൈ . കിന്തു വ്യവഹാരകാ തോ യഹാ ശുദ്ധനയകേ കഥനമേം അധികാര നഹീം ഹൈ; ഇസലിയേ ജ്ഞാനീ അഭോക്താ ഹീ ഹൈ ..൩൧൮..
അബ ഇസ അര്ഥകാ കലശരൂപ കാവ്യ കഹതേ ഹൈം : —
ശ്ലോകാര്ഥ : — [ജ്ഞാനീ കര്മ ന കരോതി ച ന വേദയതേ ] ജ്ഞാനീ ക ര്മകോ ന തോ ക രതാ ഹൈ ഔര ന വേദതാ (ഭോഗതാ) ഹൈ, [തത്സ്വഭാവമ് അയം കില കേവലമ് ജാനാതി ] വഹ ക ര്മകേ സ്വഭാവകോ മാത്ര ജാനതാ ഹീ ഹൈ . [പരം ജാനന് ] ഇസപ്രകാര മാത്ര ജാനതാ ഹുആ [കരണ-വേദനയോഃ അഭാവാത് ] ക രനേ ഔര വേദനേകേ (ഭോഗനേകേ) അഭാവകേ കാരണ [ശുദ്ധ-സ്വഭാവ-നിയതഃ സഃ ഹി മുക്ത : ഏവ ] ശുദ്ധ സ്വഭാവമേം നിശ്ചല ഐസാ വഹ വാസ്തവമേം മുക്ത ഹീ ഹൈ .
ഭാവാര്ഥ : — ജ്ഞാനീ കര്മകാ സ്വാധീനതയാ കര്താ-ഭോക്താ നഹീം ഹൈ, മാത്ര ജ്ഞാതാ ഹീ ഹൈ; ഇസലിയേ വഹ മാത്ര ശുദ്ധസ്വഭാവരൂപ ഹോതാ ഹുആ മുക്ത ഹീ ഹൈ . കര്മ ഉദയമേം ആതാ ഭീ ഹൈ, ഫി ര ഭീ വഹ ജ്ഞാനീകാ ക്യാ കര സകതാ ഹൈ ? ജബ തക നിര്ബലതാ രഹതീ ഹൈ തബതക കര്മ ജോര ചലാ ലേ; ജ്ഞാനീ ക്രമശഃ ശക്തി
൪൬൬